Η φωτιά πού είχαμε στο Ποικίλο Όρος, όχι η πυρκαγιά στις 6 Αυγούστου, στις 28 Ιουλίου όπου έκαψε λίγες εκτάσεις θάμνων και δέντρων, 2 μήνες μετά αφού έβρεξε κάποια δέντρα έβγαλαν βλαστάρι και ετοιμάζονται να πατήσουν τα καμένα, βγαίνοντας καινούργια δέντρα. οι εικόνες είναι από το Ποικίλο Όρος στα 250 μέτρα, στον προφήτη Ηλία, στον λόγο.
Πηγή: Chris Krom
Πηγή: Demetre Karavellas
Ας παρακολουθήσουμε μια ποσότητα αέρα που κινείται παράλληλα και κοντά στη θάλασσα. Όταν ο αέρας αυτός φτάσει σε κάποιο εμπόδιο, όπως μια οροσειρά, υποχρεώνεται να αρχίσει να ανεβαίνει προς τα πάνω. Καθώς ανεβαίνει η ατμοσφαιρική πίεση μειώνεται, και ο αέρας αρχίζει να διαστέλλεται. Διαστολή του αέρα σημαίνει και ψύξη του. Όσο δηλαδή ο αέρας ανεβαίνει προς τα πάνω, τόσο αραιώνεται και ψύχεται. Κατά την ψύξη οι υδρατμοί που περιέρχονται αρχίζουν να υγροποιούνται. Στην αρχή μετατρέπονται σε μικρές και αργότερα σε μεγαλύτερες σταγόνες. Όταν οι σταγόνες αυτές βαραίνουν αρκετά εκδηλώνεται η βροχή. Αυτό συμβαίνει συνήθως σε υψόμετρο πάνω από τα 600 με 700 μέτρα στη Βόρεια Ελλάδα και πάνω από 1000 μ. στη Νότια Ελλάδα και στα νησιά του Νότιου Αιγαίου.
Εξαιτίας αυτής της διαδικασίας η χαμηλή ζώνη σπάνια έχει βροχές και αυτές οι λίγες πέφτουν συνήθως κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Πάνω από τα 600 ή 1000 μ. οι συχνότερες βροχές και κυρίως οι θερινές βροχές, συνετέλεσαν στο να δημιουργηθούν μορφές βλάστησης που δεν χρειάζεται να εξοικονομούν νερό, αφού αυτό τους το διαθέτει η φύση ολόκληρο το χρόνο. Έτσι δεν ανέπτυξαν φυσιογνωμικά και φυσιολογικά χαρακτηριστικά που θα τα βοηθούσαν στην επιβίωση σε παρατεταμένες ξηρές περιόδους.
Έτσι στη χώρα μας, δημιουργήθηκαν ζώνες βλάστησης πολύ καλά διαμορφωμένες. Τα φυτά που εμφανίζονται στις ζώνες βλάστησης παρουσιάζουν μορφολογικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά, που τα κάνουν ικανά να επιβιώνουν και να αναπτύσσονται στις συγκεκριμένες περιοχές.
Η χαμηλότερη ζώνη αποτελείται από τα αείφυλλα είδη (πεύκα και σκληρόφυλλους θάμνους). Η αμέσως επόμενη ζώνη χαρακτηρίζεται από τις φυλλοβόλες θερμόβιες δρυς και τις καστανιές. Πάνω από αυτή τη ζώνη δημιουργείται η ζώνη της οξιάς και της ελάτης, και ακόμη πιο πάνω η ζώνη των ψυχρόβιων κωνοφόρων (λευκόδερμης και δασικής πεύκης και ερυθρελάτης), τα οποία στις περισσότερες ορεινές περιοχές αποτελούν τα δασοόρια. Τέλος, ακόμη ψηλότερα εμφανίζονται οι περιοχές με ψυχρόβιους θάμνους ανθεκτικούς στις πολύ χαμηλές θερμοκρασίες, στους ισχυρούς ανέμους και στη σύντομη βλαστητική περίοδο, και δημιουργούν την ψευδοαλπική ζώνη της χώρας μας.
Όπως γίνεται αντιληπτό, όλα τα οικοσυστήματα δημιουργούνται σε προκαθορισμένες περιοχές του χώρου και είναι οικολογικά άστοχη και πολλές φορές περιβαλλοντικά επικίνδυνη κάθε προσπάθεια μεταφοράς δασικών ειδών από ζώνη σε ζώνη, όχι μόνο διότι δεν έχουν πιθανότητα να επιβιώσουν, αλλά και γιατί για τη φύτευσή τους απαιτούνται εργασίες που πολλές φορές προκαλούν πολύ μεγαλύτερη αναστάτωση της φύσης από ό,τι δημιουργεί η ίδια η φωτιά.
Με λίγα λόγια η μεταφορά δασικών ειδών από τις υψηλότερες ζώνες στις χαμηλότερες είναι ανάλογη με την προσπάθεια να μεταφέρουμε εμπορεύματα στην έρημο με ταράνδους, και στις βόρειες παγωμένες χώρες με καμήλες.
Επομένως, η σκέψη της εισαγωγής δύσφλεκτων ειδών στη μεσογειακή ζώνη πρέπει να απορρίπτεται από κάθε μεταπυρικό σχεδιασμό.
---
Οι φυτοκοινωνίες, εξαρτώμενες από τις εδαφικές και προπάντων από τις κλιματικές συνθήκες, διακρίνονται χωρικά και σχηματίζουν ζώνες βλάστησης, οι οποίες μεταβάλλονται φυσιογνωμικά όσο μεταβαίνουμε από τα μικρότερα στα μεγαλύτερα υψόμετρα. Αυτό υποδηλώνει αλλά και ταυτόχρονα υποδεικνύει ότι, κατά τη λήψη των αποφάσεων επιλογής ειδών κατά τη διενέργεια αναδασώσεων, πρώτιστο καθήκον είναι η γνώση του αυξητικού χώρου στον οποίο ανήκει η προς αναδάσωση περιοχή. Έτσι εύκολα μπορεί κανείς να συμπεράνει για το αν ένα είδος που προτείνεται για αναδάσωση μπορεί ή όχι να επιβιώσει στο συγκεκριμένο χώρο.
Πέντε ζώνες βλάστησης κυριαρχούν στον Ελλαδικό χώρο :
Η ευμεσογειακή ζώνη βλάστησης (Quecetalia ilicis) (παραλιακή, λοφώδης και υποορεινή περιοχή).
Η παραμεσογειακή ζώνη βλάστησης (Quercetalia pubescentis) (λοφώδης, υποορεινή).
Η ζώνη των δασών οξυάς - ελάτης και των ορεινών παραμεσόγειων κωνοφόρων (Fagetalia) (ορεινή, υπαλπική).
Η ζώνη των ψυχρόβιων κωνοφόρων (Vaccinio-Picetalia), (ορεινή - υπαλπική) και
Η εξωδασική ζώνη των υψηλών ορέων (Astragalo-Acantholimonetalia).
Πηγή: Μαθαίνοντας να ζούμε με τις δασικές πυρκαγιές - Παύλος Κωνσταντινίδης
Cotinus coggygria (Κότινος) Cercis siliquastrum (Κουτσουπιά), Quercus coccifera (πουρνάρι) Rubus sp. (βάτος), Asparagus acutifolius (σπαράγγι) και πολλά ακόμα δασικά είδη αναβλασταίνουν στα καμένα γύρω από την Πέτρα Βαρυμπόμπης, στην Πάρνηθα, σε μια περιοχή που «καταστράφηκε» ολοσχερώς από την πυρκαγιά της 6ης Αυγούστου. Λιγότερο από έναν μήνα μετά και χωρίς... μισή βροχή η φύση αναγεννάται.
Επιστημονική ονομασία Acer platanoides L.
Ελληνικό όνομα Σφενδάμι πλατανοειδές
Οικογένεια Aceraceae
Γενικά: Δέντρο φυλλοβόλο, ταχυαυξές, με ωραία σφαιρική και θολωτή κόμη που φθάνει σε διάμετρο τα 15 μ. Ύψος μέχρι και 30 μ.(σύνηθες 20 μ.).
Φύλλα: Διαθέτουν μακρύ μίσχο. Έχουν σχήμα παλάμης, με 5 ή 7 λοβούς. Μοιάζουν πολύ με τα φύλλα του πλάτανου, εξ ου και το όνομά του. Όταν θραύονται απελευθερώνουν καυστικό γαλακτώδη χυμό. Το χρώμα τους είναι στην αρχή πράσινο ενώ το φθινόπωρο γίνεται κόκκινο ή πορτοκαλί.
Κλιματικές απαιτήσεις: Είδος φωτόφιλο, αντέχει όμως σε μέτρια σκίαση. Πολύ ανθεκτικό στους ισχυρούς ανέμους και την ατμοσφαιρική ρύπανση.
Εδαφικές απαιτήσεις: Μπορεί να αναπτυχθεί σε μια μεγάλη ποικιλία εδαφών. Καλύτερη όμως ανάπτυξη παρουσιάζει σε ελαφριά αμμώδη, μέτρια αργιλώδη έως και βαριά πηλώδη, καλά αποστραγγιζόμενα εδάφη, αρκεί να μην υστερούν σε θρεπτικά συστατικά. Χρειάζεται μέτρια υγρασία εδάφους. Αναπτύσσεται επίσης σε ένα ευρύ φάσμα τιμών pH (από μετρίως όξινα έως πολύ αλκαλικά, όχι όμως σε αλατούχα εδάφη).
Άνθη - καρποί: Τα άνθη σχηματίζουν κορύμβους. Ανθίζει τον Απρίλιο και Μάιο. Ο καρπός αποτελείται από δύο πτερυγιόμορφα μονόσπερμα κάρυα (ονομάζονται σαμάρια). Οι σπόροι ωριμάζουν Σεπτέμβριο με Οκτώβριο. Συνήθως διατηρούνται επάνω στο δένδρο για αρκετούς μήνες. Φυτό μόνοικο. Επικονιάζεται με τις μέλισσες.
Χρησιμότητα: Το βαθύ κόκκινο χρώμα που παίρνουν τα φύλλα του το φθινόπωρο το καθιστούν, ως ένα από τα πλέον αξιόλογα διακοσμητικά είδη. Ο χυμός χρησιμοποιείται στην οινοπνευματοποιία και στη ζαχαροπλαστική. Ως προς το ξύλο θεωρείται χαμηλής αξίας φυτό. Χρησιμοποιείται κυρίως για αντιανεμική προστασία, άλλων καλλιεργειών και για την παραγωγή γλυκαντικών ουσιών.
Προτάσεις αναδασώσεων: Είναι είδος της ζώνης των φυλλοβόλων. Στη μεσογειακή ζώνη μπορεί να φυτευτεί μόνο εφόσον εξασφαλίζεται η προστασία του, από τις υψηλές θερινές θερμοκρασίες. Σπάνια δημιουργεί αμιγείς συστάδες. Προτιμάται η φύτευσή του σε πόλεις για δημιουργία σκιάς, κατά μήκος των δρόμων ή γύρω από βιομηχανικές μονάδες επειδή αντέχει στην ατμοσφαιρική ρύπανση. Το πυκνό φύλλωμα με τα μεγάλα πεντάλοβα φύλλα και η μεγάλη και στρογγυλή κόμη το κάνουν ιδιαίτερα κατάλληλο δένδρο για διακοσμητικές αναδασώσεις. Επίσης μπορεί να προτιμηθεί σε δενδροφυτεύσεις περιοχών με ιδιαίτερα ισχυρή πίεση βοσκής, διότι τα φύλλα του δεν βόσκονται εξαιτίας του μη φαγώσιμου καυστικού, γαλακτώδη χυμού. Εξαιτίας της ευρύτατης χρήσης του σε διακοσμητικές φυτεύσεις, έχουν δημιουργηθεί πολλές ποικιλίες, οι οποίες όμως πρέπει να αποφεύγονται, εφόσον θέλουμε να κάνουμε φυτεύσεις εμπλουτισμού σε δασικές εκτάσεις. Αναπτύσσει έντονη αλληλοπάθεια, η οποία λειτουργεί αποτρεπτικά στη φύτρωση και την ανάπτυξη των γειτονικών φυτών. Απαιτούνται συχνές αποκλαδώσεις των νεκρών κλαδιών.
Αντίδραση στις πυρκαγιές: Είναι είδος που δεν αντέχει τις υψηλές θερμοκρασίες. Ειδικά σε νεαρή ηλικία ο λεπτός λείος φλοιός του δεν μπορεί να το προστατέψει από τις ακτινοβολίες, κατά τη διάρκεια μιας έστω και μέτριας έντασης πυρκαγιάς. Είναι ενεργητικά πυρόφυτο. Παραβλαστάνει ταχύτατα μετά από φωτιά.
Πολλαπλασιασμός: Ο πολλαπλασιασμός γίνεται είτε με μοσχεύματα, είτε με φύτευση σπόρων. Τα μοσχεύματα πρέπει να προέρχονται από νεαρά υγιή φυτά.
Οι σπόροι πρέπει να συλλέγονται αφού ωριμάσουν (μετά τον Οκτώβριο), αλλιώς η φυτρωτικότητα μειώνεται σημαντικά. Αφού ξεραθούν, τοποθετούνται σε σάκους σε ξηρό και δροσερό μέρος. Πριν τη χειμερινή αποθήκευση πρέπει να εμποτιστούν τουλάχιστον για 24 ώρες. Ιδανικές συνθήκες αποθήκευσης θεωρούνται όταν η διάρκεια δε ξεπερνά τους 4 μήνες και η θερμοκρασία διατηρείται κάτω από 8ο C. Η σπορά γίνεται στο τέλος του χειμώνα, όταν εξαλείφεται ο κίνδυνος των όψιμων παγετών. Οι σπόροι αρχίζουν να φυτρώνουν περίπου ένα μήνα μετά τη φύτευση. Εάν οι σπόροι συλλεχθούν πριν την ωρίμανσή τους πρέπει να στρωματωθούν αμέσως για τρεις τουλάχιστον μήνες και στη συνέχεια τοποθετούνται μέχρι να σπαρθούν, σε ψυγείο.
Φυσική σπορά
Περπατώντας στα καμένα βλέπεις τριγύρω να πετούν κάτι παράξενα έντομα... Δεν είναι έντομα, όμως, αλλά σπόροι Χαλεπίου πεύκης που απελευθερώνονται από τους κώνους που παρέμεναν πάνω στα δέντρα και που διάνοιξε βίαια η πυρκαγιά. Χάρη στο ημιδιάφανο χρυσίζων πτερύγιο, οι σπόροι ταξιδεύουν στριφογυρίζοντας γύρω από τον εαυτό τους και λαμπυρίζοντας, δίνοντας την αίσθηση «πετάγματος» εντόμου. Πολλές χιλιάδες τέτοιοι σπόροι καταλήγουν στο έδαφος, όπου την επόμενη άνοιξη θα δώσουν τα πρώτα πευκάκια.
Κείμενο και φωτογραφίες: Bill Pantavos
Αναβλάστηση - ριζοβλάστηση Arundo donax, Phragmites australis και πιθανώς Clematis flammula στο καμένο ρέμα της Χελιδωνούς. Μόλις 9 μέρες μετά την πυρκαγιά
Επιστημονική ονομασία Arbutus unedo L. Οικογένεια Ericaceae Ελληνικό όνομα Κουμαριά Γενικά: Αείφυλλος, σκληρόφυλλος θάμνο...
