Εργαλεία που χρησιμοποιούνται για την κατάσβεση μιας πυρκαγιάς

    August 2021.A state of emergency was declared in the Athens metropolitan area. Photo: Reuters.

Κατά τη διαδικασία κατάσβεσης μιας πυρκαγιάς χρησιμοποιείται ένα πλήθος εργαλείων, μηχανών και οργάνων, τα οποία διαρκώς βελτιώνονται. Η χρήση κάθε πυροσβεστικού μέσου μειώνεται τόσο, όσο ανεκπαίδευτοι είναι οι χρήστες τους.

Ο εθελοντής δασοπυροσβέστης είναι δυνατό να χρησιμοποιεί μόνο μέρος του μεταφερόμενου εξοπλισμού και κυρίως τα σκαπτικά και κοπτικά εργαλεία ή τους επινώτιους πυροσβεστήρες.

Σκαπτικά εργαλεία

Τα βασικότερα χρησιμοποιούμενα σκαπτικά εργαλεία για την κατάσβεση των πυρκαγιών είναι τα φτυάρια, οι σκαπάνες (κασμάδες και τσάπες) και οι τσουγκράνες.

Τα σκαπτικά μηχανήματα είναι πολύ χρήσιμα σε ξηρές κατασβέσεις, δηλαδή όταν δεν υπάρχει επάρκεια νερού.

Μπορεί να προσφέρουν καθοριστική βοήθεια κατά την πρώτη φάση της πυρκαγιάς, όπου το μέγεθός της είναι ακόμη μικρό και οι φωτιές έρπουσες. Πρέπει να αποτελούν το βασικό εξοπλισμό, όχι μόνο των δασοπυροσβεστικών συνεργείων, αλλά και των κατοίκων που γειτονεύουν με εύφλεκτες δασικές εκτάσεις.

Κοπτικά εργαλεία

Τσεκούρια, χειροκίνητα πριόνια, αλυσοπρίονα, κλαδευτήρια αποτελούν τα βασικά κοπτικά εργαλεία, που χρησιμοποιούνται από εθελοντές για την αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών. Τα κοπτικά εργαλεία είναι πολύ χρήσιμα για τη διάνοιξη αντιπυρικών ζωνών, για τη μείωση της καύσιμης ύλης και για τον καθαρισμό του χώρου γύρω από οικίες.

Για την ταχεία διάνοιξη νέων αντιπυρικών ζωνών κατά τη διάρκεια της φωτιάς, τα αλυσοπρίονα αποτελούν σημαντικότερο εργαλείο. Για την κοπή μεγάλων δένδρων, η χρήση τους πρέπει να γίνεται μόνο από επαγγελματίες υλοτόμους. Για το λόγο αυτόν αποτελεί πλήγμα ο παροπλισμός των επαγγελματιών υλοτόμων τα τελευταία χρόνια. Εάν είστε εξοικειωμένος με τη χρήση του αλυσοπρίονου, δηλώστε το στο συντονιστή της δασοπυρόσβεσης. Θα του φανείτε πολύ χρήσιμος.

Χειροκίνητοι (επινώτιοι) πυροσβεστήρες

Πρόκειται για μικρού μεγέθους πυροσβεστήρες, που μεταφέρονται στην πλάτη των δασοπυροσβεστών (επινώτιοι) και περιέχουν συνήθως επιβραδυντικά υλικά ή νερό. Η χρήση τους περιορίζεται μόνο σε μικρού μεγέθους έρπουσες πυρκαγιές, εκεί όπου δεν μπορούν να μεταβούν τα πυροσβεστικά οχήματα ή για την προστασία οχημάτων και κατοικιών.

Κλαδιά και υφάσματα

Οι πολίτες που συμμετέχουν εθελοντικά στη δασοπυρόσβεση, συνήθως χρησιμοποιούν πρόχειρα εργαλεία κατάσβεσης, όπως είναι κλαδιά δένδρων με πλούσιο φύλλωμα και λινάτσες ή άλλα χονδρά και δύσφλεκτα υφάσματα. Η χρήση αυτών των μέσων είναι αρκετά αποδοτική σε έρπουσες φωτιές, ιδίως όταν καίγονται χλόη και μικροί θάμνοι.

Η χρησιμοποίηση των κλαδιών και της λινάτσας θα πρέπει να γίνεται με χτύπημα της βάσης της φλόγας, με κατεύθυνση προς την ίδια τη φωτιά. Με τον τρόπο αυτόν οι σπίθες που δημιουργούνται από το χτύπημα, θα κινηθούν προς την καμένη και όχι προς την άκαυτη μεριά.

Δυστυχώς η προσπάθεια για την κίνηση αυτή, φέρνει το χειριστή πολύ πιο κοντά στο μέτωπο της φωτιάς, με αποτέλεσμα τη γρήγορη κόπωση.

 Πηγή: Μαθαίνοντας να ζούμε με τις δασικές πυρκαγιές - Παύλος Κωνσταντινίδης.

Υλικά που χρησιμοποιούνται για την κατάσβεση μιας πυρκαγιάς

Τα σημαντικότερα υλικά κατάσβεσης είναι το νερό και το χώμα. (Υπάρχουν και οι επιβραδυντικές ουσίες, όμως η χρήση τους γίνεται αποκλειστικά από τους επαγγελματίες δασοπυροσβέστες).

Χρήση νερού

Το νερό όταν βρίσκεται σε μεγάλη ποσότητα και σε κοντινή απόσταση, αποτελεί το πιο αποδοτικό όπλο για την καταστολή μιας πυρκαγιάς, ιδίως όταν συνδυάζεται με ολοκληρωμένες στρατηγικές, όπως η σύγχρονη διάνοιξη ή η διαπλάτυνση αντιπυρικών ζωνών. Το νερό διασπά το τρίγωνο της φωτιάς σε δύο πλευρές του: μειώνοντας τη θερμοκρασία των καυσίμων και την ποσότητα οξυγόνου (όταν χρησιμοποιείται ως νέφος).

Η μεταφορά του γίνεται κυρίως με τα πυροσβεστικά οχήματα, με μεταφερόμενους επινώτιους πυροσβεστήρες, με βυτία, αλλά ακόμη και με μικρότερα δοχεία (κουβάδες, τενεκέδες κ.λπ.).

Όταν συμμετέχετε σε κατάσβεση και χρησιμοποιείτε νερό, έχετε υπόψη τα εξής:

Επειδή στο μέτωπο της φωτιάς το νερό βρίσκεται συνήθως σε περιορισμένες ποσότητες, μην το σπαταλάτε. Όταν δεν έχετε στόχο, κλείστε τη μάνικα. Προσπαθήστε με τη μικρότερη ποσότητα να καλύψετε μεγαλύτερη έκταση καυσίμων. Μία σταγόνα νερό σβήνει ένα σπίρτο, εφόσον χρησιμοποιηθεί στη βάση της φλόγας. Όταν το νερό χρησιμοποιείται σωστά, ένας όγκος του καλύπτει τριακοσαπλάσια ποσότητα καύσιμων υλικών. Βεβαιωθείτε ότι το σημείο που προσβάλατε, έχει σβήσει τελείως. Εάν παραμένουν αδύναμες φλόγες, μπορεί να αναζωπυρώσουν τη φωτιά.

Εάν συμμετέχετε σε ομάδα που σβήνει τις φωτιές με πυροσβεστικό όχημα, έχετε υπόψη σας τα εξής:

Σε έρπουσες πυρκαγιές χόρτων, χλοοτάπητα ή μικρών θάμνων το όχημα κινείται αργά κατά μήκος (παράλληλα) του κύριου μετώπου της φωτιάς, και το νερό ρίχνεται στη βάση των φλογών. Εάν η βάση της φλόγας δε φαίνεται εξαιτίας της πυκνότητας των φυτών, ρίξτε το νερό ως σπρέι στο σημείο που αρχίζει να εμφανίζεται η φλόγα.

Όταν καίγονται μεγάλα δένδρα, η ρίψη του νερού πρέπει να αρχίζει από τη βάση και να συνεχίζει προς τα πάνω.

Όταν το μέτωπο είναι πολύ θερμό και το πλησίασμα δύσκολο η κατάσβεση γίνεται από μακριά, με ευθείες βολές. Όταν το πλησίασμα στις φλόγες είναι εύκολο, χρησιμοποιείστε το νερό με βολές σπρέι. Το σπρέι από τη μια καλύπτει μεγαλύτερη επιφάνεια και από την άλλη χρησιμοποιείται ως ασπίδα για τη θερμότητα. Επειδή με την ευθεία βολή σπαταλάται περισσότερο νερό από το απαιτούμενο, στην αρχή ρίξτε μακρινές ευθείες βολές, για να χαμηλώσετε τη θερμοκρασία των καυσίμων, και στη συνέχεια πλησιάστε και εφαρμόστε ρίψεις σε μορφή σπρέι. Ευθείες βολές χρησιμοποιείστε και για την κατάσβεση υψηλών κορυφών δένδρων, και σπρέι για την κατάσβεση χαμηλών δένδρων.

Εάν το νερό τελειώνει και αντιληφθείτε ότι δε θα μπορέσετε να σταματήσετε τη φωτιά, κάντε οικονομία και αλλάξτε μέθοδο προσβολής. Το ίδιο κάντε και όταν η ρίψη νερού χαμηλώσει την ένταση της φωτιάς και το ύψος των φλογών. Ενεργείστε άμεσα με τους υπόλοιπους δασοπυροσβέστες, και με εργαλεία χειρός, σκαπτικά και κοπτικά, εφαρμόστε ξηρές μεθόδους.

Χρήση χώματος

Το χώμα είναι αρκετά αποτελεσματικό στην αντιμετώπιση μιας πυρκαγιάς, ιδίως όταν το συνεργείο δε διαθέτει επαρκείς ποσότητες νερού. Για να έχει η προσπάθεια επιτυχία, θα πρέπει η ρίψη του χώματος να γίνεται σωστά. Σωστή χρήση σημαίνει, ότι ρίπτεται σε ολόκληρο το μήκος του μετώπου, με συνεχείς βολές, και διασκορπίζεται σε λεπτό στρώμα στη βάση των φλογών (ποτέ στην κορυφή τους). Συνεχείς διακοπές και αργός ρυθμός μειώνουν την αποτελεσματικότητα της μεθόδου.

Όταν το έδαφος είναι σκληρό και το σκάψιμο δύσκολο, ας αναλάβουν δύο τουλάχιστον σύντροφοί σας να ασχολούνται με τη συγκέντρωση του σωρού του χώματος ,και οι υπόλοιποι να το ρίχνετε στις φλόγες.

Το χώμα είναι πολύ αποτελεσματικό για τον έλεγχο καιγόμενων κλαδιών, πεσμένων κορμών, πρέμνων και μικροσυστάδων θάμνων. Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, διότι μια φωτιά που φαινομενικά έσβησε από τη χρήση χώματος, μπορεί να διατηρείται κάτω από αυτό για πολύ ώρα, και στη συνέχεια, αφού κινηθεί υπόγεια, να ανέβει στην επιφάνεια, να αναζωπυρωθεί και να συνεχίσει το καταστροφικό έργο της. Για το λόγο αυτό, μετά τον έλεγχο του μετώπου, θα πρέπει να ξεσκεπάζονται τα καμένα υλικά, για να γίνει, όπου χρειάζεται, οριστική κατάσβεση.

Διαθέσιμη άμμος πυρόσβεσης

Η άμμος είναι ελαφριά, επειδή δεν κρατά υγρασία και χρησιμοποιείται εύκολα. Δεν καταπονεί το χρήστη και μπορεί να πεταχτεί και σε μεγαλύτερη απόσταση.

Η άμμος επειδή δε δημιουργεί με το πέρασμα του χρόνου συσσωματώσεις, ακόμη κι όταν βρέχεται, μπορεί να αποθηκευθεί πολύ εύκολα για πολλά χρόνια. Μπορείτε να τοποθετήσετε βαρέλια γύρω και μέσα στο κτήμα σας, γεμάτα άμμο.

Επειδή τα βαρέλια σκουριάζουν, μπορείτε να ανοίξετε διάσπαρτους λάκκους στον κήπο σας, μικρού βάθους και να τους γεμίσετε με άμμο. Πάνω από την άμμο και σε πάχος 15-20 εκατοστών στρώστε ελαφρύ χώμα και φυτέψτε ανθοφόρα ετήσια φυτά. Σε περίπτωση που συμβεί πυρκαγιά, αφαιρέστε το χώμα (μπορείτε να το ρίξετε επίσης στις φλόγες) και θα έχετε μεγάλες ποσότητες χρησιμοποιήσιμης άμμου γύρω και μέσα στο κτήμα σας.

Τέλος, μπορείτε να δημιουργείσετε υπερυψωμένα πέτρινα παρτέρια, που θα τα γεμίζετε με άμμο. Πάνω από την άμμο ρίξτε 15-20 εκατοστά ελαφρού χώματος και φυτέψτε διακοσμητικά ανθοφόρα ετήσια λουλούδια (όχι θάμνους). Παρτέρια μπορείτε να δημιουργήσετε περιμετρικά στον αυλόγυρό σας και γύρω από τα μεγάλα δένδρα του κήπου σας.

Οι κατασκευές αυτές εκτός του ότι χρησιμοποιούνται ως αποθήκες υλικού κατάσβεσης και ως διακοσμητικά παρτέρια, συγχρόνως δημιουργούν αντιπυρικές ζώνες, αφού διασπούν τη συνέχεια της υπόλοιπης καύσιμης βιομάζας του κήπου.

 Πηγή: Μαθαίνοντας να ζούμε με τις δασικές πυρκαγιές - Παύλος Κωνσταντινίδης.

Οικοσύστημα Καινοτομίας για την Ελληνική Δασοπονία. Μια “out of the box” προσέγγιση

Με αφορμή το διάλογο που έχει αναπτυχθεί από ειδικούς της δασικής επιστήμης, γύρω από την «ενορχηστρωμένη» προσπάθεια που παρατηρείται τις τελευταίες ημέρες από διάφορα κέντρα και μέσα, για να βρεθεί το «εξιλαστήριο θύμα» των καταστροφικών δασικών πυρκαγιών και του τρόπου αντίδρασής σε αυτό, παρατίθενται στη συνέχεια ορισμένες σκέψεις, με τη μορφή μίας ίσως «εναλλακτικής» άποψης και προσέγγισης. 

Αρχικά, φαίνεται να υπάρχει ταύτιση απόψεων για όλα τα διαχρονικά ζητήματα τα οποία έχουν αναφερθεί – παρουσιαστεί από εξαιρετικούς και έμπειρους συναδέλφους, φορείς, σωματεία κ.λ.π. αναφορικά με τη διαχείριση των δασικών οικοσυστημάτων, την υποβάθμιση ουσιαστικά της Δασικής Υπηρεσίας, την πυρόσβεση και την καταστολή των δασικών πυρκαγιών, την έλλειψη πιστώσεων, την υποστελέχωση της Δασικής Υπηρεσίας, την επιστημονική γνώση που δεν αξιοποιείται, την έλλειψη πολιτικής βούλησης, την προβληματική περιβαλλοντική και δασική νομοθεσία και χωροταξικό σχεδιασμό, την απεμπόληση επαγγελματικών δικαιωμάτων και γνωστικών αντικειμένων και τόσα άλλα. 

Όλα αυτά δημιουργούν το αίσθημα της αγανάκτησης, του θυμού, της απορίας «μα δεν ακούει κανείς τους ειδικούς για τα δάση επιστήμονες;» Προσωπικά είμαι πεπεισμένος και πως μας ακούνε και πως γνωρίζουν ότι αρκετά (αν όχι όλα) από αυτά τα οποία διατυπώνουμε ως απόψεις είναι προς τη σωστή κατεύθυνση δείχνοντας στην πράξη τι πρέπει να γίνει. Το ερώτημα εδώ πιστεύω είναι άλλο και προκύπτει προσθέτοντας μία λέξη στην παραπάνω αρχική ερώτηση: «μα γιατί δε μας ακούει κανείς:» ή θα μπορούσε κάποιος να πει «και γιατί θα έπρεπε κάποιος να ενδιαφερθεί για τη δασική επιστήμη και την προσφορά της στην κοινωνία;». Σε αυτό το «γιατί» θα πρέπει λοιπόν να δοθεί μια απάντηση, ξεκινώντας και από το ερώτημα σε επίπεδο ατομικής ευθύνης και καθήκοντος, τι επιπλέον μπορεί να προσφέρουν  επιστήμονες, καθηγητές, μελετητές, στελέχη και υπάλληλοι της δασικής υπηρεσίας, μέλη των δασικών συνεταιρισμών, βιομηχανίες και γενικά όλοι οι «stakeholders» αυτού που ονομάζουμε «αλυσίδα αξίας του δάσους»;

Μέσα στη γενικότερη αγανάκτηση των ημερών, υπάρχουν διάφορες απόψεις για να κινηθεί ο δασικός κλάδος  ακόμη και νομικά έναντι όλων αυτών που προσπαθούν να επιρρίψουν τις ευθύνες των καταστροφών στη Δασική Υπηρεσία, να υπάρξουν διαμαρτυρίες, αντιστάσεις, αγώνας. Εδώ λοιπόν, θα μπορούσε να προσθέσει κάποιος και την άποψη «να προσαρμοστούμε» και να σκεφτούμε «έξω από το κουτί» δίνοντας απάντηση σε αυτό το αμείλικτο «γιατί». Και δεν αποτελεί μια αυθαίρετη άποψη κατά τη γνώμη μου. Σύμφωνα με τον γκουρού του μάνατζμεντ τον Peter Drucker «κάθε Οργανισμός πρέπει να είναι έτοιμος να εγκαταλείψει οτιδήποτε κάνει προκειμένου να επιβιώσει» (κάτι που μας διδάσκουν και οι βιολογικές επιστήμες), όπως επίσης και «οι οργανισμοί που βλέπουν μπροστά δεν σπαταλούν χρόνο ούτε δυνάμεις για να υπερασπιστούν το χθες» και τέλος «ο μεγαλύτερος κίνδυνος σε μια περίοδο αναταραχής δεν είναι η αναταραχή. Είναι να ενεργείς με βάση τη λογική του χθες». Μήπως ήρθε λοιπόν η εποχή να εγκαταλείψουμε τις απόψεις και τις λογικές του χθες και να προσαρμοστούμε στις συνθήκες του σήμερα, με ξεκάθαρο όραμα και σκέψη έξω από περιορισμούς και αγκυλώσεις του παρελθόντος για το μέλλον;

Και εδώ γίνομαι ακόμη πιο συγκεκριμένος θέτοντας σκέψεις και ερωτήματα που μπορεί να αποτελέσουν ίσως βάση για προβληματισμό, αναθεώρηση και υλοποίηση πολιτικών και μέτρων που ως «stakeholders” των δασών θα πρέπει να επιλέξουμε θαρραλέα να προχωρήσουμε σε μέσο-μακροπρόθεσμό χρονικό ορίζοντα.

Έχει αναδειχθεί η «αξία» που πραγματικά εμπεριέχεται στα δάση και τα δασικά οικοσυστήματα τις χώρας μας και πολύ περισσότερο έχει επικοινωνηθεί η αξία αυτή στην κοινωνία και στους λήπτες αποφάσεων; Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία η αξία είναι «πολύτιμο πνευματικό (κυρίως) ή άλλο αγαθό που λειτουργεί ως καθοδηγητικός παράγοντας στη ζωή ενός ανθρώπου ή αναγνωρίζεται ως τέτοιο από το κοινωνικό σύνολο» ή αλλιώς «η σπουδαιότητα και η χρησιμότητα ενός αγαθού, το πόσο αξίζει κάτι». O χρήστης του δάσους και των προϊόντων της δασικής παραγωγής «πληρώνει» για την ικανοποίηση των αναγκών του και όχι για το κόστος των προϊόντων και υπηρεσιών, πληρώνει για την «αξία» του δάσους. Πρέπει να γίνει αντιληπτή σε όλους τους εμπλεκομένους και τελικούς χρήστες ποια είναι η αξία των δασικών οικοσυστημάτων και πως αυτά μπορούν να αποτελέσουν πηγή παραγωγής πραγματικού πλούτου μέσα από την ικανοποίηση αναγκών. Η πράξη έχει δείξει πως σε αυτή τη χώρα, από τη στιγμή που δεν υπάρχει οικονομικό ενδιαφέρον αλλά και κάθε άλλης μορφής ενδιαφέροντος για τα δάση και τη συνολική αξία που εμπεριέχεται σε αυτά και τις οικοσυστημικές τους υπηρεσίες - πέραν της «οικολογίζουσας» επικρατούσας άποψης με βάση τι διαβάζουμε ή ακούμε στα ΜΜΕ και τα social media από αμφίβολες πηγές - κανείς δε θα αναλάβει την πολιτική βούληση αλλά και κόστος να υλοποιήσει μία ξεκάθαρη και υπεύθυνη δασική πολιτική με ισχυρή Δασική Υπηρεσία. Ακόμη και εμείς έχουμε αυτή την ξεκάθαρη στόχευση; Ποιο είναι το όραμα; Πως απαντάμε στο «γιατί»; Και φυσικά στη συνέχεια μπορούμε να συζητήσουμε τα «πώς» και «τί» κάνουμε ώστε και η ελληνική δασοπονία να μπορέσει να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες για βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας βασιζόμενη σε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο με τη συνεργασία όλων των ενδιαφερομένων, που εξασφαλίζει την κοινωνική συνοχή, τη δημιουργία πλούτου και την περιβαλλοντική προστασία.

Έχει δημιουργηθεί το κατάλληλο «οικοσύστημα καινοτομίας» για την ελληνική δασοπονία, ως απαραίτητο συστατικό της δημιουργίας αξίας με κέντρο τα δάση μας, ώστε να αποτελέσουν αυτά σημείο προσοχής, ενίσχυσης και προστασίας από την κοινωνία και την πολιτική ηγεσία; Ορισμένα από τα πολλά επιμέρους ερωτήματα που θα πρέπει να απαντηθούν για τη δημιουργία αυτού του «οικοσυστήματος» είναι τα ακόλουθα:

• Πώς επιτυγχάνεται μία νέα και καινοτόμα δασοκομία και προϊόντα προστιθέμενης αξίας με ταυτόχρονη ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της βιωσιμότητας των δασικών βιομηχανιών, της βιοενέργειας και της ευρύτερης πράσινης οικονομίας και αγορών, που αποτελούν στόχους τόσο ευρωπαϊκών αλλά και εθνικών πολιτικών; 

• Πώς είναι δυνατή η ανάπτυξη και διασφάλιση της εφοδιαστικής αλυσίδας πρώτων υλών με διαθέσιμες ποσότητες ξυλείας από τα ελληνικά δάση και διευκόλυνση της αύξησης της αειφορικής διακίνησης ξυλείας; 

• Πώς δημιουργούμε δικτυώσεις, συνέργειες και σχέσεις win-win με άλλους οικονομικούς και επιστημονικούς κλάδους π.χ. στον ενεργειακό τομέα, στον τουρισμό ή στον τομέα της βιοοικονομίας ευρύτερα, τις τοπικές κοινωνίες και την αυτοδιοίκηση ή απλά βρισκόμαστε απέναντί τους;

• Πώς θα μπορέσει να επιτευχθεί η διασύνδεση της έρευνας με τις επιχειρήσεις και την αγορά, προχωρώντας ταυτόχρονα και στη διευκόλυνση της πρόσβασης των προϊόντων και των πρώτων υλών της δασικής βιομηχανίας σε αγορές τρίτων χωρών μέσω διμερών εμπορικών συμφωνιών; 

• Πώς μπορούν να ενσωματωθούν marketing plans στα διαχειριστικά μας σχέδια με έμφαση στις ωφέλειες για τους τοπικούς πληθυσμούς; 

• Πώς μπορούν να προσαρμοστούν οι δασικοί συνεταιρισμοί αλλά και οι βιομηχανίες στις τεχνολογικές και άλλες εξελίξεις και έχουν αναπτύξει νέα επιχειρηματικά μοντέλα προσαρμοσμένα στις νέες συνθήκες; 

• Έχει αναδειχθεί ο κεντρικός ρόλος της δασοπονίας σε νέα παραγωγικά – αναπτυξιακά μοντέλα όπως αυτά της κυκλικής βιοοικονομίας για την αντιμετώπιση και της κλιματικής αλλαγής; 

• Πώς θα καταφέρουμε να προωθήσουμε την πληρέστερη χρησιμοποίηση της ξυλείας και γενικότερα της δασικής βιομάζας ως αειφόρου, ανανεώσιμης, φιλικής προς το κλίμα και το περιβάλλον πρώτης ύλης για προϊόντα προστιθέμενης αξίας, παραγωγής προηγμένων υλικών και χημικών ουσιών με βάση το ξύλο, για την παραγωγή βιοενέργειεας και ηλεκτρισμό ; 

• Πώς μπορεί να προχωρήσει η ανάπτυξη εννοιολογικού πλαισίου για την εκτίμηση της αξίας των υπηρεσιών που προσφέρουν τα δασικά οικοσυστήματα, προωθώντας την ενσωμάτωσή τους σε λογιστικά συστήματα και στο ΑΕΠ της χώρας;

• Πώς μπορεί επίσης να προχωρήσει η ανάπτυξη Συστημάτων Πληροφοριών για τα Δάση και ανταλλαγή πληροφορίας με τα κράτη μέλη της Ε.Ε. με έμφαση στη στατιστική των δασών –big data;

• Επενδύουμε σε σύγχρονα προγράμματα σπουδών στα Δασολογικά Τμήματα της χώρας και σε εκπαίδευση –κατάρτιση μελών των δασικών συνεταιρισμών και της δασικής υπηρεσίας μέσα από προγράμματα δια βίου εκπαίδευσης σε συνεργασία με τα ΑΕΙ; 

• Πώς μπορεί να προχωρήσει η υιοθέτηση νέων οργανωτικών μοντέλων στη Δασική Υπηρεσία με στόχο τη μείωση της γραφειοκρατίας, τη διακυβέρνηση του δασικού τομέα και τη διαρκή αξιολόγηση του προσωπικού;

Και ανάμεσα στα τόσα άλλα ερωτήματα που θα μπορούσαμε να παραθέσουμε για την δημιουργία αυτού του «οικοσυστήματος καινοτομίας» στη δασοπονία, υπάρχουν και οριζόντια θέματα όπως αυτά της χρηματοδότησης, της νομοθεσίας και της εφαρμογής αποτελεσματικού μάρκετινγκ & επικοινωνίας όλων των παραπάνω. Επιδιώκουμε να αποκτήσουμε διάφορα οφέλη, όπως πρόσβαση σε πληροφόρηση και οικονομικά κεφάλαια (και εδώ περιλαμβάνονται και τα ιδιωτικά κεφάλαια), αύξηση της παραγωγικότητας και διεθνοποίηση αντισταθμίζοντας τις ελλείψεις σε πόρους και ικανότητες που είναι σημαντικές ειδικά στο δασικό τομέα; Επιδιώκουμε την προστασία του πολίτη από τα fake news που τον κατακλύζουν μέσα από οργανωμένες και διαρκής εκστρατείες ενημέρωσης; Δυστυχώς το τελευταίο διάστημα με αφορμή τα τραγικά γεγονότα των πυρκαγιών, έχω βρεθεί σε συζητήσεις με παρέες που έχουν πιστέψει σε αυτά τα fake news και ήδη έχουν «καταδικάσει» στη συνείδησή τους τη Δασική Υπηρεσία με βάση τα τηλεδικαστήρια! 

Και φυσικά τέλος το ερώτημα που πρέπει όλοι μας να κάνουμε «τι κάνει ο καθένας από εμάς και ο φορέας/οργανισμός στον οποίο ανήκει για όλα τα παραπάνω;» Αν θεωρούμε ότι κάποιος άλλος πάνω από εμάς, π.χ. το Υπουργείο ή ο Πρωθυπουργός, ή η Δικαιοσύνη θα έρθει και από μόνος του θα αλλάξει και βελτιώσει τη δική μας πραγματικότητα, πολύ φοβάμαι ότι θα περιμένουμε για πολύ ακόμη και θα εξακολουθούμε να διερωτόμαστε «μα δεν μας ακούει κανείς;» Όλα τα παραπάνω μπορεί και πρέπει ίσως να αποτελέσουν διαρκής στόχους – προβληματισμούς στην προσπάθεια πειθούς για τη στελέχωση και χρηματοδότηση της Δασικής Υπηρεσίας και της δασικής έρευνας, αλλά και ενίσχυσης επιμέρους οικονομικών κλάδων που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με το δάσος και της καθιέρωσης στη συνείδηση του πολίτη του σημαντικότατου ρόλου τους πίσω από τη διαχείριση, προστασία και παραγωγή πλούτου των δασών, ως τα βασικότερα από τα κομμάτια αυτού του «οικοσυστήματος».

Ας αναλογιστούμε λοιπόν τα παραπάνω ερωτήματα και ας προσπαθήσουμε ο καθένας από την πλευρά του να προσαρμοστούμε στο νέο περιβάλλον και τις νέες συνθήκες που επικρατούν σε διεθνές επίπεδο αλλά και σε εθνικό, όπως έχουν ήδη κάνει και πολλοί άλλοι κλάδοι, στην προσπάθεια να προσδιοριστούν νέα μοντέλα δημιουργίας και ενσωμάτωσης αξίας, τα οποία μπορεί μελλοντικά να συμβάλλουν στον επαναπροσδιορισμό του όρου «δασικοί πόροι» για τη χώρα μας. Ας προσπαθήσουμε λοιπόν να «σκεφτούμε έξω από το κουτί» να δώσουμε την αξία που πραγματικά πρέπει στα δάση μας και να πείσουμε αυτούς που πρέπει για το «γιατί»!

Μάριος Τρίγκας
Επίκουρος Καθηγητής Δασικής Οικονομικής & Καινοτομίας
Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
Τμήμα Δασολογίας, Επιστημών Ξύλου & Σχεδιασμού

Don't destroy my home and then ask why I wander into yours

 With all of the extreme occurrences taking place right now- drought, monsoons, wildfires, and more, it is important to remember that our animal neighbors are more heavily affected than we are. Bears and other animals are going to seek refuge. We cannot play the victim and get mad at wildlife when they wander into our yards when they have lost large portions of their homes, and now face the perils of mother natures rough side.

BearDefenders.org/

Bear Defenders

Ερωτήσεις που ψάχνουν απαντήσεις...

 Από την ομιλία με θέμα "Το πρόβλημα των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα" του Π. Κωνσταντινίδη στη Ν. Φιλαδέλφεια.

Θα σας διαβάσω ένα ερωτηματολόγιο το οποίο δημοσίευσα φέτος, αλλά δεν πήρα από κανέναν απάντηση. Αυτά τα ερωτήματα τα απηύθυνα σε οποιονδήποτε μπορούσε να μου δώσει μια απάντηση γιατί είναι απορίες που έχω όχι ως δασολόγος αλλά ως πολίτης.

1ο Ερώτημα:

Είμαστε μια μικρή χώρα, παραπονιόμαστε ότι δεν έχουμε πολλούς υπαλλήλους. Εκτοπίστηκε η Δασική Υπηρεσία με όλο το προσωπικό που έχει. Έχουμε αυτή τη πολυτέλεια; Μπορούμε δηλαδή από τη στιγμή που δεν έχουμε κόσμο να δουλέψει, να απομακρύνουμε εξειδικευμένο προσωπικό από τη δασοπυρόσβεση; Λέμε να προσλάβουμε νέο προσωπικό. Μα γιατί; Αφού έχουμε ανθρώπους. Και όταν λέμε Δασική Υπηρεσία δεν είναι μόνον οι δασολόγοι! Είναι ο υλοτόμος που σε χρόνο μηδέν ανοίγει αντιπυρικές ζώνες, είναι ο δασοφύλακας που ξέρει τι υπάρχει πίσω από κάθε στροφή, πού υπάρχει νερό.

2ο Ερώτημα:

Έχουμε δύο Υπηρεσίες. Η μια υπηρεσία έχει μια μοναδική δουλειά, δηλαδή να διαχειρίζεται, να προστατεύει και να φροντίζει το δάσος. Η άλλη έχει τους λοιμούς, τους σεισμούς, τους καταποντισμούς, μέχρι και να κατεβάσει τα γατάκια από τα δέντρα που δεν μπορούν μόνα τους. Δηλαδή έχουμε επιφορτίσει την Πυροσβεστική με οτιδήποτε δεινό υπάρχει σ’ αυτόν τον τόπο. Σε ποια Υπηρεσία θα πρέπει να εμπιστευτούμε τα δάση; Σε αυτούς που κάνουν τα πάντα; Ή σε αυτούς που δεν κάνουν παρά μόνο αυτό σαν επάγγελμα;

3ο Ερώτημα:

Έχουμε μια Υπηρεσία που εργάζεται καθημερινά μέσα στο δάσος. Είναι ο χώρος της δουλειά της, το εργαλείο που δουλεύει είναι το πριόνι και το τσεκούρι.

Έχουμε μια άλλη Υπηρεσία που ο χώρος που δουλεύει είναι τα αστικά κέντρα, οι δρόμοι και οι πόλεις. Όταν έχουμε πυρκαγιές, η κάθε Υπηρεσία κινείται εκεί που ξέρει καλύτερα.

Ποια ξέρει καλύτερα το δάσος; Η δασική υπηρεσία μπαίνει στο δάσος, ανοίγει γρήγορα αντιπυρικές ζώνες και προσπαθεί να σβήσει τις φωτιές. Η μέθοδος αντιπυράς που είναι παντελώς άγνωστη στην Πυροσβεστική είναι η μέθοδος που σε όλο τον κόσμο σβήνονται οι μεγάλες φωτιές. Η μεγάλη φωτιά, να ξέρετε, σβήνει μόνο με φωτιά. Αυτές οι φωτιές της Πελοποννήσου μόνο με φωτιά μπορούσαν να σβήσουν. Και το έκαναν οι Κύπριοι δασολόγοι που είχαν έρθει.

Γνωστός χώρος της άλλης Υπηρεσίας είναι ο δρόμος, η πόλη. Η μία έχει το τσεκούρι κι ανοίγει αντιπυρικές ζώνες, η άλλη έχει τη μάνικα και περιμένει να έρθουν οι φλόγες κοντά της και να τις σβήσει με τη μάνικα. Και ρωτάω εγώ απλά.

Δεν είναι καλύτερα η μία να σβήνει τις φωτιές μέσα στο δάσος, κι όταν η φωτιά φτάνει στα σπίτια να βρίσκει ξεκούραστους ξεδίψαστους και χορτάτους πυροσβέστες, οι οποίοι να σβήνουν αυτό που ξέρουν, δηλαδή τα σπίτια; Δεν είναι θέμα ικανότητας της μιας ή της άλλης υπηρεσίας. Αυτή τη στιγμή δεν προστατεύονται ούτε τα δάση ούτε τα σπίτια.

4ο Ερώτημα:

Αν η καλή οργάνωση της Πυροσβεστικής είναι ο λόγος που μεταφέρθηκε η πυρόσβεση στη Πυροσβεστική Υπηρεσία, τότε μήπως και οι αρρώστιες των δέντρων μπορούν να μεταφερθούν στα… νοσοκομεία; Είναι η ίδια αναλογία. Όσο καλά μπορεί να κάνει το δέντρο ένας γιατρός, άλλο τόσο μπορεί ένας πυροσβέστης να σβήσει μια φωτιά μέσα στο δάσος.

5ο Ερώτημα:

Ολόκληρη η Βουλή το 1993 εξέδωσε για πρώτη φορά ένα ομόφωνο πόρισμα να κάνουν τον Ενιαίο Φορέα Δασοπυρόσβεσης, δηλαδή έναν φορέα που να ασχολείται μόνο με τις πυρκαγιές. Και ήδη 2 χρόνια μετά έρχονται να αναιρέσουν όλ’ αυτά και κάνουν το τελείως αντίθετο απ’ αυτά που οι ίδιοι πρότειναν! Πώς είναι δυνατόν οι ίδιοι άνθρωποι να αυτοαναιρούνται και να πράττουν τελείως διαφορετικά από αυτό που η έρευνα τους απέδειξε ως ορθότερο; Αν δεν είναι αυτό παράλογο τότε τι είναι;

6ο Ερώτημα:

Η Δασική Υπηρεσία ξέρει τι σημαίνει φωτιά σε ελατόδασος. Το έλατο δεν ανανεώνεται, δεν αναδασώνεται ούτε αναγεννάται μετά απ’ την πυρκαγιά. Η Πυροσβεστική δεν μπορεί να καταλάβει αυτές τις οικολογικές σχέσεις που υπάρχουν. Η Πυροσβεστική δεν μπορεί να αξιολογήσει τόσο σοβαρά οικολογικά θέματα. Και μόνον αυτό που συνέβη στην Πάρνηθα με τη μη αναστρέψιμη καταστροφή, δεν είναι αρκετό ώστε να θεωρηθεί τεράστιο λάθος η απόσυρση της Δασικής Υπηρεσίας από την πυρόσβεση;

7ο Ερώτημα:

Εμείς στο Ινστιτούτο κάναμε το πρόγραμμα με τις κάμερες στη Σιθωνία, για το οποίο σας μίλησα προηγουμένως. Είναι πρόληψη. Η πρόληψη υπάγεται στη Δασική Υπηρεσία, ενώ η εποπτεία του δάσους υπάγεται στη Πυροσβεστική Υπηρεσία. Αυτή τη στιγμή έχουμε εξοπλισμό αξίας 300.000 ευρώ και θέλουμε να τον παραδώσουμε σε μια Υπηρεσία ώστε να αξιοποιηθεί. Ποια υπηρεσία είναι αρμόδια ώστε να της τον παραδώσουμε; Απευθυνόμαστε στην Πυροσβεστική η οποία μας λέει ότι αυτό είναι πρόληψη και μας παραπέμπει στη Δασική. Πάμε στη Δασική και μας λένε ότι αυτό είναι εποπτεία και μας στέλνουν στην Πυροσβεστική. Κι έτσι, μένει σε εμάς αυτός ο εξοπλισμός και δεν ξέρουμε πού να τον δώσουμε! Και μετά ζητάμε από μια απαξιωμένη Υπηρεσία να προστατέψει τα δάση...

8o Ερώτημα:

Την προηγουμένη εβδομάδα ήμουν προσκεκλημένος ομιλητής στο Πανελλήνιο Δασολογικό Συνέδριο στην Καστοριά κι έθεσα ευθέως το ερώτημα: «Απαντήστε μου παρακαλώ συνάδελφοι, πριν γίνουν οποιεσδήποτε ενέργειες, έχετε το κουράγιο, το θάρρος και την επιθυμία μετά από αυτή την κακή συμπεριφορά απ’ όλη την κοινωνία απέναντί σας, να προστατέψετε τα δάση; Είστε οι μόνοι που μπορείτε». Η απάντηση που πήρα ήταν: «Εμείς θέλουμε, αλλά πώς; Είμαστε διαλυμένοι!».

Δεν υπάρχουν Δασικές Υπηρεσίες αυτή τη στιγμή. Υπάρχουν αυτοί που περιμένουν να βγουν στη σύνταξη και οι νέοι που μπήκαν τώρα και δεν ξέρουν τι σημαίνει δάσος. Ο ιστός μεταφοράς εμπειρίας από τον παλιό στο νεότερο έχει χαθεί γιατί 20 χρόνια δεν έγινε ούτε ένας διορισμός. Είναι δυνατόν σήμερα να αναζητούνται ευθύνες από μια γερασμένη και υποβαθμισμένη σε ανθρώπινο δυναμικό, μέσα και κονδύλια Υπηρεσία για την ανεπάρκεια των προληπτικών έργων;

9ο Ερώτημα:

Γνωρίζει κανείς πυροσβέστης τι σημαίνει δασική πυρκαγιά; Πιστεύετε ότι αυτά που συζητήσαμε σήμερα τα ξέρουν; Είναι η δουλειά τους κι όμως δεν τα ξέρουν. Δεν ξέρουν τι σημαίνει μέθοδος κατάσβεσης. Ξέρουν μόνο να πετούν νερό με τη μάνικα. Αυτό λέγεται άμεση μέθοδος. Αυτή όμως είναι αντιμετώπιση πυρκαγιάς, σύμφωνα με τη παγκόσμια βιβλιογραφία, μόνο για μικρές πυρκαγιές, για να σβήνει χόρτα. Η αντιμετώπιση για τις μεγάλες πυρκαγιές είναι η έμμεση μέθοδος, αυτό σημαίνει ότι ανοίγουμε αντιπυρική ζώνη, βάζουμε φωτιά και η μία φωτιά σβήνει την άλλη. Στο Συνέδριο της Καστοριάς οι Κύπριοι μας είπαν ότι όταν εφάρμοσαν την αντιπυρά και έσωσαν δυο χωριά, πήγε ο Αξιωματικός της Πυροσβεστικής της περιοχής και τους είπε θα αν συνέχιζαν θα τους έκλειναν μέσα ως εμπρηστές!!! Διάβασα επίσης Αξιωματικούς της Πυροσβεστικής που έλεγαν ότι ήρθαν οι Γάλλοι και τους μίλησαν για μια νέα μέθοδο που εφαρμόζουν. Αν δείτε εγχειρίδια από το 1930 και μετά η αντιπυρά είναι η βασική μέθοδος παγκοσμίως! Εγώ διδάσκω στα ΙΕΚ και οι μαθητές μου την ξέρουν την αντιπυρά από το Α΄ εξάμηνο.

10ο Ερώτημα:

Και τέλος, το μεγάλο παράπονο που έχουμε εγώ και οι συνάδελφοι μου ερευνητές είναι ότι εμείς δουλεύουμε και 10-14 ώρες στο Ινστιτούτο για να αποκτήσουμε εξειδικευμένες γνώσεις. Η έρευνα είναι η δουλειά μας και κανείς δεν ήρθε ποτέ να μας ζητήσει μια γνώμη. Γιατί τότε η έρευνα; Γιατί η συσσώρευση εξειδικευμένης γνώσης;

Το πρόβλημα και οι συνέπειες των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα

Λάθος η αφαίρεση της δασοπυρόσβεσης από τη Δασική Υπηρεσία

Τώρα άμεσα, έχει υποχρέωση η σημερινή Κυβέρνηση, μαζί με όλα τα κόμματα, μακριά από μικροπολιτικές να δώσει λύση, μετά την καταστροφική πάροδο των είκοσι ετών. Επάνδρωση των Δασαρχείων, από Δασολόγους και Δασοφύλακες. Επαναφορά, όλων των μικρών ευέλικτων πυροσβεστικών οχημάτων στα Δασαρχεία και επάνδρωσή τους με δασοπυροσβέστες. Επάνδρωση στα πυροφυλάκια, σε ακραίες δε επικίνδυνες συνθήκες, για τα δάση, φύλαξη από τον Στρατό. Μιλάμε για μόνιμο προσωπικό, που διαρκώς θα επιμορφώνεται μέσα από σεμινάρια. Η Δασοπυρόσβεση ξεκάθαρα, πρέπει να επιτελείται από τα οργανωμένα και στελεχωμένα κατά τόπους Δασαρχεία, γιατί είναι υποχρέωση του Κράτους προς τον πολίτη.  Η ευθύνη αντιμετώπισης των δασικών πυρκαγιών στα Δασαρχεία

Κατά τη δεκαετία του ’90 η Ελλάδα υπήρξε πρωτοπόρος σε ευρωπαϊκό επίπεδο στην οργάνωση αερομεταφερόμενων ομάδων δασοπυρόσβεσης που συμβάλουν στη γρήγορη και αποτελεσματική αρχική προσβολή των πυρκαγιών. Στην παρούσα εργασία περιγράφεται το τι έγινε στο παρελθόν, αποτυπώνονται τα προβλήματα, οι δυσκολίες και οι λύσεις και παρουσιάζονται τα αποτελέσματα και τα συμπεράσματα που προέκυψαν από εκείνη την εμπειρία. Οργάνωση των πρώτων αερομεταφερόμενων δυνάμεων δασοπυρόσβεσης στην Ελλάδα

Διαβάστε την έρευνα "Οι φονικές και καταστρεπτικές πυρκαγιές στην Ελλάδα (1980 – 2020)" που συμπεραίνει "ότι το ισχύον μοντέλο της δασοπροστασίας, όπου η πρόληψη και η αποκατάσταση των καμένων εκτάσεων είναι ευθύνη της Δασικής Υπηρεσίας και η καταστολή των πυρκαγιών δασών και υπαίθρου είναι ευθύνη του Πυροσβεστικού Σώματος και η δασοπροστασία στηρίζεται πρωτίστως στην καταστολή των πυρκαγιών και δευτερευόντως στην πρόληψη, δοκιμάστηκε στην πράξη επί 23 έτη (1980-2021) και αποδείχθηκε ότι εμφανίζει διαχειριστική ανεπάρκεια. Είναι δηλαδή και αναποτελεσματικό. Ο ίδιος ωστόσο μηχανισμός δασοπροστασίας πέραν από αναποτελεσματικός είναι και ιδιαίτερα δαπανηρός. Ως εκ τούτου δεν επιτεύχθηκαν οι δικαιολογητικοί λόγοι (σκοποί) για τους οποίους η Πολιτεία το έτος 1998 δικαιολόγησε το παράτολμο και χωρίς εμπεριστατωμένη ειδική μελέτη σκοπιμότητας εγχείρημα της ανάθεσης της καταστολής των δασικών πυρκαγιών στο ΠΣ". Συμπεράσματα έρευνας: «Οι φονικές και καταστρεπτικές πυρκαγιές στην Ελλάδα (1980 – 2020)»

Μάλιστα, ο ίδιος ο Αντιστράτηγος – Υπαρχηγός ΠΣ, ε.α, Νομικός Ειδικός Ερευνητής και Δικαστικός Πραγματογνώμονας Διερεύνησης Εγκλημάτων Εμπρησμού, Ανδριανός Γκουρμπάτσης, επισημαίνει : "η Ελλάδα επιμένει να ρίχνει το βάρος στην καταστολή αντί της πρόληψης: «Και από την καταστολή, ρίχνουμε το βάρος μόνο στα εναέρια μέσα, η χρησιμότητα των οποίων είναι μεν δεδομένη για την αναχαίτιση μιας πυρκαγιάς, αλλά παράλληλα θα πρέπει να γνωρίζουμε πως αν δεν μπει στη φωτιά η μπότα του πυροσβέστη, η φωτιά δε σβήνει». Μία ακόμα αντίφαση είναι το γεγονός πως η αύξηση των καμένων εκτάσεων παρατηρείται σε μια αντιπυρική περίοδο κατά την οποία έχει μισθωθεί για πρώτη φορά στην ελληνική ιστορία ο μεγαλύτερος αριθμητικά στόλος πτητικών μέσων αεροπυρόσβεσης και συνακόλουθα υπάρχει η μεγαλύτερη οικονομική επιβάρυνση του κρατικού προϋπολογισμού από τον ιδιαίτερα αυξημένο κόστος της καταστολής των πυρκαγιών δασών και υπαίθρου. «Λάθος η αφαίρεση της δασοπυρόσβεσης από τη Δασική Υπηρεσία» Αν και ήταν από τους ανθρώπους, οι οποίοι το 1998 είχαν εισηγηθεί τη μεταφορά της αρμοδιότητας της δασοπυρόσβεσης από τη Δασική στην Πυροσβεστική Υπηρεσία, ο Αντιστράτηγος ε.α. αναγνωρίζει πλέον ότι επρόκειτο για λάθος: «Λειτουργήσαμε πεπλανημένα πιστεύοντας ότι θα είμαστε όχι μόνο πιο αποτελεσματικοί, αλλά και πιο οικονομικοί. Η ιστορία δείχνει ότι θύματα και κόστη αυξήθηκαν από τότε». Φωτιές 2021 - Σοκαριστικά στοιχεία: Ήδη πιο πολλές καμμένες εκτάσεις απ' όλο το 2019 ή το 2020

Μερικά ακόμη στοιχεία:

"Σε μια ολόκληρη δεκαετία (2009-2018) προσελήφθησαν μόνο μερικές εκατοντάδες δασεργάτες το 2009, το 2010 και το 2014, ενώ τα υπόλοιπα εφτά χρόνια δεν προσελήφθη κανένας! ...Η εγκατάλειψη των δασών εκφράζεται καταρχάς με την πενιχρή χρηματοδότηση που δίνεται κάθε χρόνο για την προστασία και ανάπτυξή τους και με τις ελάχιστες προσλήψεις δασεργατών όλα αυτά τα χρόνια προκειμένου να γίνουν τα στοιχειώδη έργα δασοπροστασίας. Ενώ αυτές οι παρεμβάσεις πρέπει να πραγματοποιούνται το δίμηνο Φλεβάρη-Μάρτη κάθε χρόνο, πραγματοποιούνται πολύ αργότερα, τους θερινούς μήνες, όταν έχουν στεγνώσει τα δάση. Για το 2021, η κυβέρνηση Μητσοτάκη ενέκρινε μόνο 1.700.000 ευρώ για «αντιπυρική προστασία» και για τους δασικούς δρόμους. Οι προϊστάμενοι όλων των Δασαρχείων της χώρας ζήτησαν να τους εγκρίνουν 17.696.538 ευρώ και η κυβέρνηση διέθεσε το ένα δέκατο! Ενδεικτικά, τα Δασαρχεία της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αττικής (στην οποία υπάγονται διοικητικά) ζήτησαν 1.439.000 ευρώ και τους εγκρίθηκαν μόλις 149.000 ευρώ! Τα Δασαρχεία της Χαλκιδικής ζήτησαν 1.748.000 ευρώ και τους εγκρίθηκαν 76.000 ευρώ, ενώ τα Δασαρχεία στη Κόρινθο ζήτησαν 160.000 ευρώ και τους εγκρίθηκαν 24.000 ευρώ! Ο Πίνακας με τα αιτήματα των προϊσταμένων των Δασαρχείων και την κατανομή των εγκεκριθέντων κονδυλίων στα Δασαρχεία δεν ανέβηκε στη Διαύγεια. Το ίδιο είχε γίνει και το 2020. Ζητήσαμε και πήραμε τους Πίνακες από τους αρμόδιους υπηρεσιακούς παράγοντες και τους δημοσιεύουμε στο τέλος, για να φανεί το μέγεθος της αγυρτείας. Στο τέλος του άρθρου θα ανεβάσουμε και τους δύο αυτούς Πίνακες. Οι λόγοι που δεν ανέβηκαν αυτοί οι Πίνακες είναι προφανείς. Να μη γίνει σύγκριση και καταδειχτεί το γεγονός ότι εγκρίνονται γελοία ποσά για την αντιπυρική προστασία και την ανάπτυξη και συντήρηση των δασικών δρόμων. Η χρηματοδότηση που εγκρίθηκε για το 2021 ανέρχεται μόλις στο 9,6% της χρηματοδότησης που απαιτείται για την εκτέλεση στοιχειωδών εργασιών στα δάση και τις δασικές εκτάσεις. Η διαχρονική εγκατάλειψη πυρπολεί τα δάση

Η έρευνα του Σώματος Επιθεωρητών – Ελεγκτών Δημόσιας Διοίκησης που ξεκίνησε το καλοκαίρι του 2013. επισημαίνει την ανάγκη εφοδιασμού των δασαρχείων με σύγχρονο εξοπλισμό, ο οποίος αποτελεί προϋπόθεση για τη σωστή άσκηση των καθηκόντων τους. Οπως αναφέρει:

• Τα 113 από τα 574 αυτοκίνητα και οι 112 από τις 316 μοτοσικλέτες των δασαρχείων δεν λειτουργούν.

• Δύο δασαρχεία δεν διαθέτουν GPS και οι υπάλληλοι χρησιμοποιούν… τα κινητά τους τηλέφωνα!

• Ενα δασαρχείο δεν διαθέτει καθόλου ορθοφωτοχάρτες, ενώ 9 διαθέτουν σε αναλογική μορφή. Από τα έχοντα ορθοφωτοχάρτες δασαρχεία, 16 δεν αποτυπώνουν σε αυτούς τις διοικητικές πράξεις που εκδίδει η υπηρεσία (δεν υπάρχει δηλαδή ένα συνεχώς ενημερωμένο ηλεκτρονικό αρχείο).

• Τα 52 από τα 103 δασαρχεία εκτιμούν ότι οι υποδομές πληροφορικής είναι ανεπαρκείς.

• Ιστοσελίδα Δασαρχείου προκύπτει να διαθέτει σε λειτουργία μόνο το Δασαρχείο Καβάλας. Δασαρχεία χωρίς δασολόγους, GPS, αλλά με πολλούς …αγροφύλακες

"Για άλλη μια χρονιά οι δασικές υπηρεσίες στη Μεσσηνία δεν ξέρουν τι να… πρωτοκάνουν με τόσα λεφτά που εγκρίθηκαν να τους διατεθούν για την αντιπυρική προστασία του νομού! Για να είμαστε ακριβείς, οι πιστώσεις που τους διατέθηκαν με απόφαση του υπουργείου Περιβάλλοντος από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων του 2021, για την αντιπυρική προστασία δημόσιων δασών και δασικών εκτάσεων, αλλά και τη διάνοιξη, συντήρηση, βελτίωση και ασφαλτόστρωση δασικών δρόμων, αγγίζουν το ιλιγγιώδες ποσό των… 17.000 ευρώ. Σημειώστε ότι η πίστωση αφορά και στα δύο Δασαρχεία (Καλαμάτας και Κυπαρισσίας) στη Μεσσηνία, αλλά με απόφαση της Διεύθυνσης Δασών θα διατεθεί μόνο στο Δασαρχείο Καλαμάτας. Για να μη σχολιάσουμε το χρόνο που αυτές οι πιστώσεις δίνονται και για το πότε θα προλάβουν να κάνουν αντιπυρικά έργα, ενώ ήδη έχει ξεκινήσει η αντιπυρική περίοδος.  Πιστώσεις – ντροπή στα Δασαρχεία Μεσσηνίας για αντιπυρική προστασία

Μια λίστα με τα χρήματα που ζήτησαν και τελικώς τα ποσά που πήραν τα Δασαρχεία της Ηλείας για έργα πυροπροστασίας το 2021 από το Πράσινο Ταμείο του Υπουργείου Περιβάλλοντος, ανάρτησε στα social media ο Κώστας Διαμαντόπουλος όπου φαίνεται καθαρά ότι πήραν μόλις το 1/10 από τα κονδύλια που αιτήθηκαν. Κι όπως λέει κι ο ιδιος «Τα συμπεράσματα δικά σας..,» Ψίχουλα στα Δασαρχεία για αντιπυρική προστασία!

Διαβάζουμε στο Πόρισμα Γκολντάμερ: Η ύπαρξη και η μη επίλυση του προβλήματος των πυρκαγιών δασών και υπαίθρου στην Ελλάδα, μπορεί να αποδοθεί στις παρακάτω υποκείμενες αιτίες:

-Έλλειψη ενός ενιαίου Εθνικού Σχεδίου Προστασίας από τις δασικές πυρκαγιές το οποίο να ολοκληρώνει τις αρμοδιότητες και το ρόλο όλων των εμπλεκόμενων φορέων στα θέματα της διαχείρισης των πυρκαγιών.

-Διάσπαση του ολοκληρωμένου σχεδιασμού της διαχείρισης των πυρκαγιών δασών και υπαίθρου σε απομονωμένες και ασύνδετες δράσεις είτε πρόληψης είτε καταστολής, δημιουργώντας συντεχνιακά και υπηρεσιακά σιλό.

-Έλλειψη σύγχρονων, επιστημονικά τεκμηριωμένων και ενημερωμένων αντιπυρικών σχεδίων.

-Έλλειψη κλίματος και πνεύματος συνεργασίας ανάμεσα στους εμπλεκόμενους φορείς και υπηρεσίες και ιδιαίτερα μεταξύ Πυροσβεστικού Σώματος και Δασικής Υπηρεσίας.

-Καταφανής πριμοδότηση της καταστολής σε σχέση με την πρόληψη τόσο σε επίπεδο στρατηγικής όσο και σε επίπεδο χρηματοδότησης.

-Μειωμένη αποτελεσματικότητα της πρόληψης λόγω α) της υποχρηματοδότησης των έργων που την αφορούν και β) της μη-κάθετης οργάνωσης της Δασικής Υπηρεσίας η οποία θα μπορούσε να υποστηρίξει το συντονισμό του έργου της πρόληψης των πυρκαγιών σε εθνικό επίπεδο.

-Πολιτικές παρεμβάσεις στο έργο της προστασίας των δασών από τις πυρκαγιές που δεν συνδυάζονται με επιστημονική τεκμηρίωση των αντίστοιχων επιλογών, όπως η μεταφορά της αρμοδιότητας της δασοπυρόσβεσης με το Ν.2612/1998.

-Έλλειψη επαγγελματικής και πιστοποιημένης εκπαίδευσης του προσωπικού των εμπλεκόμενων φορέων για την κάλυψη επιχειρησιακών ρόλων διοίκησης των επιχειρήσεων δασοπυρόσβεσης.

-Χαμηλό επίπεδο ανταλλαγής πληροφοριών ανάμεσα στους εμπλεκόμενους φορείς κατά τη διαχείριση των πυρκαγιών δασών και υπαίθρου και το έλλειμμα συντονισμού που προκαλεί η κατάσταση αυτή στη φάση της καταστολής.

-Κατακόρυφη αύξηση κατά τις τελευταίες δεκαετίες της συνέχειας και του φορτίου της δασικής καύσιμης ύλης σαν συνέπεια της εγκατάλειψης της υπαίθρου και της υποχρηματοδότησης της διαχείρισης των δασών.

-Έλλειψη σχεδιασμού και εφαρμογών ολοκληρωμένων πολιτικών διαχείρισης των δασών και της υπαίθρου, οι οποίες περιλαμβάνουν τη στοχευμένη μείωση της καύσιμης ύλης μέσω κατάλληλων εργαλείων (βόσκησης, γεωργία κ.α.) ή διαχειριστικών πρακτικών οι οποίες περιλαμβάνουν τη χρήση της βιομάζας ως ανανεώσιμης πηγής ενέργειας ή τη χρήση της προδιαγεγραμμένης καύσης για τη μείωση της ευφλεκτικότητας του τοπίου. Χωρίς τη διαχείριση της καύσιμης ύλης, η αποτελεσματική πρόληψη των πυρκαγιών οδηγεί σε περαιτέρω αύξηση της καύσιμης ύλης και χειρότερες πυρκαγιές.

-Υπερβολική εξάρτηση του συστήματος πυρόσβεσης πυρκαγιών δασών και υπαίθρου από τα εναέρια μέσα.

-Μεταφορά πρακτικών πυρόσβεσης αστικών πυρκαγιών σε πυρκαγιές δασών και υπαίθρου.

-Υιοθέτηση μοντέλου οικονομικής ανάπτυξης που αντιλαμβάνεται το δασικό χώρο ως γεωτεμάχιο και όχι ως παραγωγικό πόρο.

-Έλλειψη ικανοποιητικής ευαισθητοποίησης και κινητοποίησης των πολιτών και η αναποτελεσματική αξιοποίηση των εθελοντών.

-Έλλειψη αντίληψης του κινδύνου πυρκαγιάς στη ζώνη μείξης δασών-οικισμών και κυρίως

-Αποκλεισμός της επιστημονικής γνώσης, της καινοτομίας και της τεχνολογίας από την επιχειρησιακή πράξη της διαχείρισης των πυρκαγιών, κάτι που συνδέεται με την έλλειψη ενός εθνικού επιστημονικού, συντονιστικού φορέα για τον σχεδιασμό πολιτικής και στρατηγικής για την προστασία των δασών από τις πυρκαγιές ο οποίος να συνδέεται με την επιχειρησιακή πράξη. Το Πόρισμα Γκολντάμερ που αγνοήθηκε: Τι έλεγε για την έλλειψη συντονισμού σε πρόληψη και αντιμετώπιση πυρκαγιών

Πιλοτικό πρόγραμμα προδιαγεγραμμένης καύσης στην Χίο για την πρόληψη των δασικών πυρκαγιών

A state of emergency was declared in the Athens metropolitan area [Reuters]

Τη φωτιά «επιστρατεύει» το υπουργείο Περιβάλλοντος για να προστατεύσει το δασικό πλούτο της χώρας από τις καταστροφικές πυρκαγιές, που το φετινό καλοκαίρι έχουν αφανίσει περισσότερα από 1 εκατ. στρέμματα. Στην κατεύθυνση αυτή, ξεκίνησε η πιλοτική εφαρμογή της χρήσης του προδιαγεγραμμένου πυρός ως εργαλείου πρόληψης με στόχο τη διαχείριση της καύσιμης ύλης και την μείωση της έντασης των δασικών πυρκαγιών.

Το ερευνητικό πρόγραμμα, «Προσαρμογή του αγροτοδασικού περιβάλλοντος και αύξηση της ανθεκτικότητας του στις δασικές περιοχές», που αδειοδοτήθηκε από την αρμόδια Γενική Διεύθυνση Δασών και Δασικού Περιβάλλοντος, θα υλοποιηθεί στην Χίο ώστε να τεκμηριωθεί επιστημονικά η αποτελεσματικότητα του προδιαγεγραμμένου πυρός στα ελληνικά περιβαλλοντικά δεδομένα. Στόχος η παροχή της γνώσης των μεθοδολογικών εργαλείων ορθής χρήσης του ώστε στη συνέχεια να θεσμοθετηθεί ως μέσο διαχείρισης της καύσιμης ύλης.

Η ελεγχόμενη καύση μειώνει τον κίνδυνο δασικής πυρκαγιάς

Η φωτιά, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, αποτελεί μέρος των φυσικών διεργασιών των δασικών οικοσυστημάτων, συμβάλλει στην αναγέννηση τους και έχει υπάρξει εδώ και πολλούς αιώνες εργαλείο του ανθρώπου για τη διαχείριση της καύσιμης ύλης, σε πολλές και διαφορετικές κλιματικές ζώνες του πλανήτη. Σύμφωνα με τη σχετική εισήγηση, που υπερψηφίστηκε από το δημοτικό συμβούλιο Χίου, «η εφαρμογή προδιαγεγραμμένων καύσεων χαμηλής έντασης, σχεδιασμένη και βασισμένη σε επιστημονικά και χωρικά δεδομένα, μειώνει την πιθανότητα εμφάνισης δασικής πυρκαγιάς μεγάλης έντασης.

Εξασφαλίζοντας τη διατήρηση του δασικού οικοσυστήματος, εξασφαλίζεται η δυνατότητά του να παρέχει μια σειρά από "οικοσυστημικές υπηρεσίες" και λύσεις "βγαλμένες από την φύση" όπως η αντιπλημμυρική προστασία, η προστασία από τη διάβρωση, η απορρόφηση και αποθήκευση άνθρακα κτλ. Τέλος διατηρούνται ανοιχτές από βλάστηση περιοχές, που είναι σημαντικές για την οικολογική ετερογένεια και υψηλή βιοποικιλότητα. Έτσι επιτυγχάνεται η αειφορία, προστατεύεται η βιοποικιλότητα και μειώνεται σημαντικά το ρίσκο για τις ανθρώπινες κοινωνίες».

Ποιες χώρες εφαρμόζουν την φωτιά ως μέσο πρόληψης πυρκαγιών

Η φωτιά, που εφαρμόζεται με επιστημονική γνώση, χρησιμοποιείται στην Αυστραλία, στις Η.Π.Α., στη Γαλλία, στην Πορτογαλία, στην Ισπανία και στην Ιταλία δηλαδή σε χώρες, που όπως και η Ελλάδα λόγω κλίματος και βλάστησης υποφέρουν από δασικές πυρκαγιές. Θεωρείται ένα αποδεκτό από οικολογικής άποψης εργαλείο, είναι οικονομικό και μπορεί να παρέχει οφέλη στη τοπική κοινωνία καθώς οδηγεί στην ελεγχόμενη μείωση και τη διαχείριση της καύσιμης ύλης. Για τον λόγο αυτό, οι παραπάνω οι χώρες έχουν υιοθετήσει κατάλληλες νομικές και τεχνικές προβλέψεις σχετικά με την εφαρμογή του συγκεκριμένου μέτρου.

Στην χώρα μας μέχρι σήμερα, η προδιαγεγραμμένη καύση δεν αξιοποιείται ευρέως και με θεσμοθετημένο τρόπο παρόλο, που αν εφαρμοστεί ακολουθώντας συγκεκριμένους κανόνες, όπως σημειώνουν οι ειδικοί επιστήμονες, μπορεί να πετύχει ποικίλους διαχειριστικούς στόχους όπως η μείωση της δασικής καύσιμης ύλης, η αύξηση παραγωγής της βοσκήσιμης ύλης, η βελτίωση οικοτόπων για την άγρια πανίδα και η συντήρηση αντιπυρικών ή στεγασμένων ζωνών. Μάλιστα, εφαρμοζόμενη κατάλληλα, στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης πολιτικής, μπορεί να μειώσει τους λόγους για την εκδήλωση καταστροφικών πυρκαγιών από εμπρησμούς από πρόθεση.

Πώς θα υλοποιηθεί το πρόγραμμα εφαρμογής φωτιάς σε 130 στρέμματα στην Χίο

Οι εταίροι του πιλοτικού προγράμματος, διάρκειας 2 ετών, είναι το WWF Ελλάς, το Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων-ΕΛΓΟ Δήμητρα, η Διεύθυνση Δασών Χίου/Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου και η ομάδα εθελοντικής δράσης Χίου «Ομικρον». Οι δράσεις θα πραγματοποιηθούν αυστηρά εκτός αντιπυρικής περιόδου (Νοέμβριο με Μάρτιο 2021 και 2022) και με τις κατάλληλες καιρικές συνθήκες ενώ η συνολική τους έκταση εκτιμάται ότι θα κυμανθεί από 100 έως 130 στρέμματα.

Η μεθοδολογία περιλαμβάνει αρχικά την προετοιμασία βλάστησης σε ζώνες προκαθορισμένου πλάτους με χρήση εργαλείων και ταυτόχρονη μέτρηση της αποτελεσματικότητας των χειρισμών της βλάστησης με μηχανικά μέσα (π.χ. μέτρηση ρυθμού δημιουργίας αποψιλωμένης ζώνης και κόστους). Θα ακολουθήσει εκτίμηση και πρόβλεψη της συμπεριφοράς της φωτιάς πριν τις καύσεις και η λήψη αυστηρών μέτρων για την ασφαλή διενέργεια της προδιαγεγραμμένης καύσης (παρουσία πυροσβεστικού οχήματος, επιλογή κατάλληλων καιρικών συνθηκών, αποψίλωση βλάστησης σε επιλεγμένες επιφάνειες, τήρηση συγκεκριμένου πρωτοκόλλου ενεργειών, εκπαίδευση εμπλεκομένων, κατάλληλα μέσα ατομικής προστασίας). Η χρήση της φωτιάς θα γίνει σε περιοχές με συστάδες ψηλών δένδρων, θα υπάρξουν όμως και κάποιες περιπτώσεις, που η φωτιά θα χρησιμοποιηθεί για τη διαχείριση της επιφανειακής καύσιμης ύλης σε περιοχές, που δεν θα υπάρχουν ψηλά δένδρα.

Κατά την εφαρμογή του προδιαγεγραμμένου πυρός θα μετρηθούν με τα κατάλληλα εργαλεία και μεθόδους, οι εξής παράμετροι: θερμοκρασία- υγρασία εδάφους, μετεωρολογικές συνθήκες, υδατικό δυναμικό, υγρασία καύσιμης ύλης, ταχύτητα διάδοσης, μήκος φλόγας. Η μέτρηση των παραμέτρων αυτών θα οδηγήσει στην πρόβλεψη και στη συνέχεια στην τεκμηρίωση της συμπεριφοράς της φωτιάς, στη συσχέτιση παραγόντων μεταξύ τους και την ανάλυση των μεταξύ τους σχέσεων.Τέλος θα εξαχθούν ευρήματα, που θα επιτρέψουν τη σύνταξη οδηγών με αλγόριθμους (σειρές προκαθορισμένων ενεργειών και βημάτων) και οδηγίες για την εφαρμογή του προδιαγεγραμμένου πυρός.

Χίος: Φωτιά απέναντι στη φωτιά

Οι μεγάλες φωτιές σβήνουν μόνο με αντιπυρά

                                  Art by Huseyin Sahin

Γνωρίζει κανείς πυροσβέστης τι σημαίνει δασική πυρκαγιά; Είναι η δουλειά τους κι όμως δεν τα ξέρουν. Δεν ξέρουν τι σημαίνει μέθοδος κατάσβεσης. Ξέρουν μόνο να πετούν νερό με τη μάνικα. Αυτό λέγεται άμεση μέθοδος. Αυτή όμως είναι αντιμετώπιση πυρκαγιάς, σύμφωνα με τη παγκόσμια βιβλιογραφία, μόνο για μικρές πυρκαγιές, για να σβήνει χόρτα. Η αντιμετώπιση για τις μεγάλες πυρκαγιές είναι η έμμεση μέθοδος, αυτό σημαίνει ότι ανοίγουμε αντιπυρική ζώνη, βάζουμε φωτιά και η μία φωτιά σβήνει την άλλη. Στο Συνέδριο της Καστοριάς οι Κύπριοι μας είπαν ότι όταν εφάρμοσαν την αντιπυρά και έσωσαν δυο χωριά, πήγε ο Αξιωματικός της Πυροσβεστικής της περιοχής και τους είπε θα αν συνέχιζαν θα τους έκλειναν μέσα ως εμπρηστές!!! Διάβασα επίσης Αξιωματικούς της Πυροσβεστικής που έλεγαν ότι ήρθαν οι Γάλλοι και τους μίλησαν για μια νέα μέθοδο που εφαρμόζουν. Αν δείτε εγχειρίδια από το 1930 και μετά η αντιπυρά είναι η βασική μέθοδος παγκοσμίως! Εγώ διδάσκω στα ΙΕΚ και οι μαθητές μου την ξέρουν την αντιπυρά από το Α΄ εξάμηνο.

......

Στη χώρα μας, με βάση την ισχύουσα νομοθεσία, αν αποδειχθεί ότι κάποιος κάνει χρήση αντιπυρός και σε βάρος του απαγγελθούν τελικώς κατηγορίες θα βαρύνεται για εμπρησμό από άμεσο δόλο..... Το Πυροσβεστικό Σώμα, ως καθ' ύλην αρμόδιος φορέας για την κατάσβεση των υπαίθριων πυρκαγιών, πρέπει αρχικά να μεριμνήσει για την πλήρη "νομική απενοχοποίηση" των στελεχών του, που θα εφαρμόσουν τις μεθόδους κατάκαυσης και αντιπύρ, να προσαρμόσει τις διαδικασίες επέμβασής του εντάσσοντας και αυτές τις μεθόδους επίσημα και τυποποιημένα, και να αξιοποιήσει τη γνώση που απέκτησαν τα στελέχη του, που παρακολούθησαν σχετική πρακτική εκπαίδευση στις ΗΠΑ και τον Καναδά.

Το πρόβλημα και οι συνέπειες των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα

Κατάκαυση - Αντιπύρ, δύο διαφορετικές μέθοδοι

Επιλογή ειδών για πυρασφαλείς φυτεύσεις σε νέους κήπους

 

Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι πραγματικά πυρασφαλή φυτά δεν υπάρχουν. Κάτω από ορισμένες συνθήκες όλα τα φυτά καίγονται. Όμως ο τύπος των φυτών, η πυκνότητά τους και η διάταξή τους στο χώρο, μπορεί να μειώσει δραματικά την ταχύτητα καύσης τους. Επίσης η διαχείριση και η συντήρηση των φυτών που επιλέγετε, είναι ίσως ο μοναδικός τρόπος για να υπάρχει διαρκής πυρασφάλεια γύρω από το σπίτι. Στην πραγματικότητα το τι, το πώς και πού το φυτεύετε, είναι το ίδιο σπουδαίο με την κατασκευή ασφαλούς κατοικίας. Βασικός σκοπός του σχεδιασμού είναι, να κρατηθεί η φωτιά μακριά από το σπίτι. ...

Αν και τα πεύκα και οι αείφυλλοι σκληρόφυλλοι θάμνοι θεωρούνται και είναι τα πλέον κατάλληλα για τα μεσογειακά κλίματα, εν τούτοις θα πρέπει να αποφεύγεται να φυτεύονται σε κήπους, εξαιτίας της υψηλής τους ευφλεκτικότητας. ΄Ενα μεσογειακό πεύκο το οποίο είναι κατάλληλο για εμπλουτισμό κήπων σε επικίνδυνες για πυρκαγιά περιοχές, είναι η κουκουναριά (pinus pinea). Η κουκουναριά παρουσιάζει πολλά πλεονεκτήματα. Το πρώτο είναι η ομορφιά της. Το δεύτερο είναι η αντοχή που παρουσιάζει στις πυρκαγιές, που οφείλεται στον παχύ δύσφλεκτο φλοιό και στη φυσική της αποκλάδωση, χάρη στην οποία απομακρύνονται τα κλαδιά της από την ποώδη και θαμνώδη βλάστηση. Δηλαδή από τη μια αντέχει σε έρπουσες πυρκαγιές και από την άλλη δεν τις μεταφέρει στις βελόνες της.

Τα φυλλοβόλα δέντρα είναι κατάλληλα για τον εμπλουτισμό των κήπων, αρκεί να υπάρχει άφθονο διαθέσιμο νερό για πότισμα. Η δυσφλεκτικότητα οφείλεται στην αυξημένη ποσότητα υγρασίας που περιέχουν τα φύλλα και τα νεαρά κλαδιά κατά τη θερινή περίοδο, ενώ δεν περιέχουν ρητίνες, αιθέρια έλαια, ή άλλες εύφλεκτες χημικές ουσίες.

Τα οπωροφόρα δέντρα δίνουν πολύ καλές και αξιόπιστες λύσεις στο θέμα της μείωσης του κινδύνου μετάδοσης της φωτιάς. Το πλεονέκτημα των οπωροφόρων είναι η αντοχή τους σε έντονες αποκλαδώσεις, οι οποίες μειώνουν την καύσιμη ύλη. Το μειονέκτημά τους είναι η ευπάθεια στις ακραίες καιρικές συνθήκες και η εύκολη προσβολή τους από διάφορες ασθένειες, που μειώνουν την αισθητική αξία τους.

Γενικά εάν θέλαμε να κωδικοποιήσουμε τα χαρακτηριστικά που θα πρέπει να παρουσιάζουν τα φυτά που θεωρούνται ότι τουλάχιστον δεν επιταχύνουν τις φλόγες, θα πρέπει να έχουμε υπόψη τα εξής:

-Να μη δημιουργούν μεγάλες ποσότητες νεκρού υλικού (κλαδιών, βελόνων ή φύλλων).

-Να μην περιέχουν στον κορμό ή στα φύλλα τους εύφλεκτα χημικά στοιχεία, όπως ρητίνες και αιθέρια έλαια.

-Να δημιουργούν κόμη με χαλαρά, ανοιχτά κλαδιά και μικρή ποσότητα καύσιμης ύλης.

-Να διατηρούν κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού μεγάλες ποσότητες υγρασίας στα κλαδιά και στο φύλλωμα.

-Να μην παρουσιάζουν μεγάλη ταχύτητα ανάπτυξης και να μην απαιτούν μεγάλη φροντίδα (τακτικά κλαδέματα, συχνούς ψεκασμούς κλπ).

-Να έχουν ικανότητα παραβλάστησης, ώστε να μειώνεται η οικονομική επιβάρυνση στην επαναδημιουργία τους.

Και μια επισήμανση. Πριν μερικά χρόνια υπήρξε η εντύπωση, ότι τα κυπαρίσσια παρέχουν μεγαλύτερη πυρασφάλεια, με αποτέλεσμα να τοποθετηθούν χιλιάδες δέντρα σε περιφράξεις κήπων και στις παρυφές των αντιπυρικών ζωνών. Όμως η εμπειρία έδειξε, ότι τα κυπαρίσσια είναι το ίδιο εύφλεκτα με τα μεσογειακά πεύκα, οπότε δεν προσφέρουν τίποτε περισσότερο.

Μαθαίνοντας να ζούμε με τις δασικές πυρκαγιές - Παύλος Κωνσταντινίδης

Προσαρμογή των πεύκων στις δασικές πυρκαγιές

Τα θερμόβια πεύκα αρχίζουν να σπερμοφορούν από πολύ νωρίς (ακόμη και από ηλικία 10 ετών). Το κουκουνάρι (κώνος) είναι το σημείο στο οποίο προστατεύονται οι σπόροι των πεύκων κι έχει χοντρά φύλλα, ώστε να μη καίγεται. Ωριμάζουν συνήθως Απρίλη ή Μάη τον τρίτο χρόνο από την εμφάνιση του άνθους. Ενώ ο καρπός της μηλιάς ή της αχλαδιάς όταν ωριμάζει πέφτει, τα πεύκα έχουν την ιδιότητα να συγκρατούν το 30% των κουκουναριών επάνω στο δέντρο για 5 -10 χρόνια, ίσως και παραπάνω, με πλήρη βλαστητική ικανότητα ώστε να έχουν απόθεμα σε περίπτωση πυρκαγιάς. Η συμπεριφορά αυτή αποτελεί σπάνιο οικολογικό φαινόμενο. Οι κώνοι σε κανονικές πυρκαγιές, όπου οι θερμοκρασίες που αναπτύσσονται φτάνουν τους 400 έως 700 βαθμούς, δεν καταστρέφονται και προστατεύουν τους σπόρους, ώστε να μη χάνουν τη φυτρωτική τους ικανότητα.

Σε κάθε ώριμο πεύκο κανονικής ανάπτυξης, δημιουργούνται κάθε χρόνο περίπου 300 κουκουνάρια σε κάθε δέντρο. Από αυτούς παραμένουν κλειστοί επάνω στο δέντρο γύρω στους 100 και σε κάθε έναν περίπου κώνο περικλείονται γύρω στους 70 βιώσιμους σπόρους. δηλαδή συνολικά 20.000 σπόροι πέφτουν γύρω από κάθε δέντρο. Ο σπόρος έχει ένα πτερύγιο που με τη βοήθεια του ανέμου μπορεί να φτάσει 4-5 φορές μακρύτερα από το ύψος που βρίσκεται το κουκουνάρι. Δηλαδή έχουμε περίπου 20.000 σπόρους σε μια έκταση 4 στρεμμάτων μόνο από ένα δέντρο. Η έκταση αυτή γίνεται μεγαλύτερη σε κεκλιμένα εδάφη, όπου λόγω του βάρους των σπόρων ή ακόμη και με τη βοήθεια του νερού των βροχών, μετακινούνται προς τα κατάντη. Εάν ληφθεί υπόψη, ότι σε κάθε στρέμμα υπάρχουν εκατοντάδες τέτοια δέντρα μπορεί ν' αντιληφθεί κανείς τον αριθμό των σπόρων που διασκορπίζονται μετά από κάθε πυρκαγιά.

Αν πάτε σ’ ένα καμένο δάσος μετά τα πρωτοβρόχια του Σεπτεμβρίου θα διαπιστώσετε ότι μοιάζει με γήπεδο του ποδοσφαίρου, που όμως αντί για γκαζόν έχει δενδρύλλια από φυτά που αναπτύσσονται. Τα πράσινα κουκουνάρια είναι της φετινής χρονιάς, ενώ τα καφέ είναι όσα κράτησε το δέντρο από προηγούμενες χρονιές. Αυτά είναι που 48 ώρες μετά τη φωτιά, όταν το έδαφος έχει κρυώσει, ενημερώνονται, ανοίγουν κι απελευθερώνουν τους σπόρους. Γι’ αυτό και οι παππούδες μας για να ανοίξουν τα κουκουνάρια τα έβαζαν δίπλα στη φωτιά. Και μην ακούτε ότι τα κουκουνάρια μεταδίδουν τη φωτιά καθώς σκάνε μακριά και προκαλούν νέες εστίες φωτιάς! Τα κουκουνάρια δεν καίγονται. Απλώς κάνουν θορύβους όταν ανοίγουν. Αυτές που δημιουργούν καινούργιες εστίες φωτιάς είναι οι καύτρες από τα κλαδάκια που τις παίρνει ο αέρας. Έτσι, μετά τη φωτιά έχουμε όχι μόνο το ίδιο δάσος αλλά ένα ακόμη καλύτερο, γιατί από τα εκατοντάδες μικρά φυτά που θα βλαστήσουν από τους σπόρους αυτούς, θα επιβιώσουν εκείνα που είναι καλύτερα προσαρμοσμένα στο συγκεκριμένο περιβάλλον.

Τον πρώτο χρόνο το νεαρό φυτό δημιουργεί πλούσιο ριζικό σύστημα που φτάνει μέχρι και 1,5 μέτρο, εάν το επιτρέπει το έδαφος. Επειδή το πεύκο είναι λιτοδίαιτο είδος, έχει την ικανότητα να αναπτύσσεται στα πλέον ακραία από κλιματεδαφικής άποψης περιβάλλοντα. Αυτό εξηγεί την καταπληκτική ικανότητα ανάπτυξης των πευκοδασών στις πλέον υποβαθμισμένες περιοχές ακόμη και εκεί όπου η οικονομική δραστηριότητα του ανθρώπου έχει διαταράξει ριζικά πολλούς από τους φυσικούς οικολογικούς παράγοντες.

....

Το πρόβλημα των αναδασώσεων καμένων εκτάσεων δεν έχει μόνο οικονομικές ή οικολογικές παραμέτρους, αλλά και κοινωνικές. Όταν διατίθενται εκατομμύρια ΕΥΡΩ για να κάνουμε αυτό που θα κάνει από μόνη της η φύση, είναι πιθανό να δημιουργήσει μια νέα ομάδα εμπρηστών, η οποία θα αποτελείται από αυτούς που επωφελούνται από αυτά τα χρήματα.

Μια υποκατηγορία προς αναδάσωση εκτάσεων αποτελούν οι περιοχές που διπλοκάηκαν σε σύντομο χρονικό διάστημα, όταν δηλαδή δεν υπάρχει διαθέσιμο αναγεννητικό υλικό. Η περίπτωση αυτή απαιτεί ιδιαίτερη προσέγγιση που ξεφεύγει από τα χρονικά όρια της ανακοίνωσης.

Μαθαίνοντας να ζούμε με τις δασικές πυρκαγιές - Παύλος Κωνσταντινίδης, Δασολόγος - Ερευνητής στο Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Θεσσαλονίκης

Το πρόβλημα και οι συνέπειες των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα

Οι αναδασώσεις πυρόπληκτων περιοχών στην Ελλάδα

Εκπαίδευση ζωής στα καμένα - Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ακράτας