Ζώνες βλάστησης

Εικονογράφηση

Τα τελευταία χρόνια επικράτησε η άποψη ότι, αφού τα πευκοδάση καίγονται τόσο εύκολα, μια λύση θα αποτελούσε η αντικατάσταση των εύφλεκτων πεύκων, με άλλα πιο δύσφλεκτα δέντρα. Πιο δύσφλεκτα θεωρούνται συνήθως τα φυλλοβόλα δασικά μας είδη, όπως οι φυλλοβόλες δρεις, οι καστανιές, οι οξιές κτλ. Παρά τις επιστημονικές αντιρρήσεις εκ μέρους αρκετών επιστημόνων, η αλλαγή αυτή επιχειρήθηκε σε μερικές περιπτώσεις και τα αποτελέσματα ήταν απογοητευτικά. Επειδή το θέμα αυτό είναι πολύ σοβαρό και επειδή πιθανά να απασχολήσει την κοινωνία μας και στο άμεσο μέλλον, θα επιχειρήσουμε με πολύ λίγα λόγια να εξηγήσουμε τι σημαίνει αείφυλλο δέντρο και τι φυλλοβόλο, και πού η κάθε ομάδα φυτών μπορεί να αναπτύσσεται απρόσκοπτα και να δημιουργεί υγιή οικοσυστήματα.

Ας παρακολουθήσουμε μια ποσότητα αέρα που κινείται παράλληλα και κοντά στη θάλασσα. Όταν ο αέρας αυτός φτάσει σε κάποιο εμπόδιο, όπως μια οροσειρά, υποχρεώνεται να αρχίσει να ανεβαίνει προς τα πάνω. Καθώς ανεβαίνει η ατμοσφαιρική πίεση μειώνεται, και ο αέρας αρχίζει να διαστέλλεται. Διαστολή του αέρα σημαίνει και ψύξη του. Όσο δηλαδή ο αέρας ανεβαίνει προς τα πάνω, τόσο αραιώνεται και ψύχεται. Κατά την ψύξη οι υδρατμοί που περιέρχονται αρχίζουν να υγροποιούνται. Στην αρχή μετατρέπονται σε μικρές και αργότερα σε μεγαλύτερες σταγόνες. Όταν οι σταγόνες αυτές βαραίνουν αρκετά εκδηλώνεται η βροχή. Αυτό συμβαίνει συνήθως σε υψόμετρο πάνω από τα 600 με 700 μέτρα στη Βόρεια Ελλάδα και πάνω από 1000 μ. στη Νότια Ελλάδα και στα νησιά του Νότιου Αιγαίου.

Εξαιτίας αυτής της διαδικασίας η χαμηλή ζώνη σπάνια έχει βροχές και αυτές οι λίγες πέφτουν συνήθως κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Πάνω από τα 600 ή 1000 μ. οι συχνότερες βροχές και κυρίως οι θερινές βροχές, συνετέλεσαν στο να δημιουργηθούν μορφές βλάστησης που δεν χρειάζεται να εξοικονομούν νερό, αφού αυτό τους το διαθέτει η φύση ολόκληρο το χρόνο. Έτσι δεν ανέπτυξαν φυσιογνωμικά και φυσιολογικά χαρακτηριστικά που θα τα βοηθούσαν στην επιβίωση σε παρατεταμένες ξηρές περιόδους.

Έτσι στη χώρα μας, δημιουργήθηκαν ζώνες βλάστησης πολύ καλά διαμορφωμένες. Τα φυτά που εμφανίζονται στις ζώνες βλάστησης παρουσιάζουν μορφολογικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά, που τα κάνουν ικανά να επιβιώνουν και να αναπτύσσονται στις συγκεκριμένες περιοχές.

Η χαμηλότερη ζώνη αποτελείται από τα αείφυλλα είδη (πεύκα και σκληρόφυλλους θάμνους). Η αμέσως επόμενη ζώνη χαρακτηρίζεται από τις φυλλοβόλες θερμόβιες δρυς και τις καστανιές. Πάνω από αυτή τη ζώνη δημιουργείται η ζώνη της οξιάς και της ελάτης, και ακόμη πιο πάνω η ζώνη των ψυχρόβιων κωνοφόρων (λευκόδερμης και δασικής πεύκης και ερυθρελάτης), τα οποία στις περισσότερες ορεινές περιοχές αποτελούν τα δασοόρια. Τέλος, ακόμη ψηλότερα εμφανίζονται οι περιοχές με ψυχρόβιους θάμνους ανθεκτικούς στις πολύ χαμηλές θερμοκρασίες, στους ισχυρούς ανέμους και στη σύντομη βλαστητική περίοδο, και δημιουργούν την ψευδοαλπική ζώνη της χώρας μας.

Όπως γίνεται αντιληπτό, όλα τα οικοσυστήματα δημιουργούνται σε προκαθορισμένες περιοχές του χώρου και είναι οικολογικά άστοχη και πολλές φορές περιβαλλοντικά επικίνδυνη κάθε προσπάθεια μεταφοράς δασικών ειδών από ζώνη σε ζώνη, όχι μόνο διότι δεν έχουν πιθανότητα να επιβιώσουν, αλλά και γιατί για τη φύτευσή τους απαιτούνται εργασίες που πολλές φορές προκαλούν πολύ μεγαλύτερη αναστάτωση της φύσης από ό,τι δημιουργεί η ίδια η φωτιά.

Με λίγα λόγια η μεταφορά δασικών ειδών από τις υψηλότερες ζώνες στις χαμηλότερες είναι ανάλογη με την προσπάθεια να μεταφέρουμε εμπορεύματα στην έρημο με ταράνδους, και στις βόρειες παγωμένες χώρες με καμήλες.

Επομένως, η σκέψη της εισαγωγής δύσφλεκτων ειδών στη μεσογειακή ζώνη πρέπει να απορρίπτεται από κάθε μεταπυρικό σχεδιασμό.

---

Οι φυτοκοινωνίες, εξαρτώμενες από τις εδαφικές και προπάντων από τις κλιματικές συνθήκες, διακρίνονται χωρικά και σχηματίζουν ζώνες βλάστησης, οι οποίες μεταβάλλονται φυσιογνωμικά όσο μεταβαίνουμε από τα μικρότερα στα μεγαλύτερα υψόμετρα. Αυτό υποδηλώνει αλλά και ταυτόχρονα υποδεικνύει ότι, κατά τη λήψη των αποφάσεων επιλογής ειδών κατά τη διενέργεια αναδασώσεων, πρώτιστο καθήκον είναι η γνώση του αυξητικού χώρου στον οποίο ανήκει η προς αναδάσωση περιοχή. Έτσι εύκολα μπορεί κανείς να συμπεράνει για το αν ένα είδος που προτείνεται για αναδάσωση μπορεί ή όχι να επιβιώσει στο συγκεκριμένο χώρο.

Πέντε ζώνες βλάστησης κυριαρχούν στον Ελλαδικό χώρο :

Η ευμεσογειακή ζώνη βλάστησης (Quecetalia ilicis) (παραλιακή, λοφώδης και υποορεινή περιοχή).

Η παραμεσογειακή ζώνη βλάστησης (Quercetalia pubescentis) (λοφώδης, υποορεινή).

Η ζώνη των δασών οξυάς - ελάτης και των ορεινών παραμεσόγειων κωνοφόρων (Fagetalia) (ορεινή, υπαλπική).

Η ζώνη των ψυχρόβιων κωνοφόρων (Vaccinio-Picetalia), (ορεινή - υπαλπική) και

Η εξωδασική ζώνη των υψηλών ορέων (Astragalo-Acantholimonetalia).

Πηγή: Μαθαίνοντας να ζούμε με τις δασικές πυρκαγιές - Παύλος Κωνσταντινίδης