Τετάρτη 18 Αυγούστου 2021

Προσαρμογή των πεύκων στις δασικές πυρκαγιές


Τα θερμόβια πεύκα αρχίζουν να σπερμοφορούν από πολύ νωρίς (ακόμη και από ηλικία 10 ετών). Το κουκουνάρι (κώνος) είναι το σημείο στο οποίο προστατεύονται οι σπόροι των πεύκων κι έχει χοντρά φύλλα, ώστε να μη καίγεται. Ωριμάζουν συνήθως Απρίλη ή Μάη τον τρίτο χρόνο από την εμφάνιση του άνθους. Ενώ ο καρπός της μηλιάς ή της αχλαδιάς όταν ωριμάζει πέφτει, τα πεύκα έχουν την ιδιότητα να συγκρατούν το 30% των κουκουναριών επάνω στο δέντρο για 5 -10 χρόνια, ίσως και παραπάνω, με πλήρη βλαστητική ικανότητα ώστε να έχουν απόθεμα σε περίπτωση πυρκαγιάς. Η συμπεριφορά αυτή αποτελεί σπάνιο οικολογικό φαινόμενο. Οι κώνοι σε κανονικές πυρκαγιές, όπου οι θερμοκρασίες που αναπτύσσονται φτάνουν τους 400 έως 700 βαθμούς, δεν καταστρέφονται και προστατεύουν τους σπόρους, ώστε να μη χάνουν τη φυτρωτική τους ικανότητα.

Σε κάθε ώριμο πεύκο κανονικής ανάπτυξης, δημιουργούνται κάθε χρόνο περίπου 300 κουκουνάρια σε κάθε δέντρο. Από αυτούς παραμένουν κλειστοί επάνω στο δέντρο γύρω στους 100 και σε κάθε έναν περίπου κώνο περικλείονται γύρω στους 70 βιώσιμους σπόρους. δηλαδή συνολικά 20.000 σπόροι πέφτουν γύρω από κάθε δέντρο. Ο σπόρος έχει ένα πτερύγιο που με τη βοήθεια του ανέμου μπορεί να φτάσει 4-5 φορές μακρύτερα από το ύψος που βρίσκεται το κουκουνάρι. Δηλαδή έχουμε περίπου 20.000 σπόρους σε μια έκταση 4 στρεμμάτων μόνο από ένα δέντρο. Η έκταση αυτή γίνεται μεγαλύτερη σε κεκλιμένα εδάφη, όπου λόγω του βάρους των σπόρων ή ακόμη και με τη βοήθεια του νερού των βροχών, μετακινούνται προς τα κατάντη. Εάν ληφθεί υπόψη, ότι σε κάθε στρέμμα υπάρχουν εκατοντάδες τέτοια δέντρα μπορεί ν' αντιληφθεί κανείς τον αριθμό των σπόρων που διασκορπίζονται μετά από κάθε πυρκαγιά.

Αν πάτε σ’ ένα καμένο δάσος μετά τα πρωτοβρόχια του Σεπτεμβρίου θα διαπιστώσετε ότι μοιάζει με γήπεδο του ποδοσφαίρου, που όμως αντί για γκαζόν έχει δενδρύλλια από φυτά που αναπτύσσονται. Τα πράσινα κουκουνάρια είναι της φετινής χρονιάς, ενώ τα καφέ είναι όσα κράτησε το δέντρο από προηγούμενες χρονιές. Αυτά είναι που 48 ώρες μετά τη φωτιά, όταν το έδαφος έχει κρυώσει, ενημερώνονται, ανοίγουν κι απελευθερώνουν τους σπόρους. Γι’ αυτό και οι παππούδες μας για να ανοίξουν τα κουκουνάρια τα έβαζαν δίπλα στη φωτιά. Και μην ακούτε ότι τα κουκουνάρια μεταδίδουν τη φωτιά καθώς σκάνε μακριά και προκαλούν νέες εστίες φωτιάς! Τα κουκουνάρια δεν καίγονται. Απλώς κάνουν θορύβους όταν ανοίγουν. Αυτές που δημιουργούν καινούργιες εστίες φωτιάς είναι οι καύτρες από τα κλαδάκια που τις παίρνει ο αέρας. Έτσι, μετά τη φωτιά έχουμε όχι μόνο το ίδιο δάσος αλλά ένα ακόμη καλύτερο, γιατί από τα εκατοντάδες μικρά φυτά που θα βλαστήσουν από τους σπόρους αυτούς, θα επιβιώσουν εκείνα που είναι καλύτερα προσαρμοσμένα στο συγκεκριμένο περιβάλλον.

Τον πρώτο χρόνο το νεαρό φυτό δημιουργεί πλούσιο ριζικό σύστημα που φτάνει μέχρι και 1,5 μέτρο, εάν το επιτρέπει το έδαφος. Επειδή το πεύκο είναι λιτοδίαιτο είδος, έχει την ικανότητα να αναπτύσσεται στα πλέον ακραία από κλιματεδαφικής άποψης περιβάλλοντα. Αυτό εξηγεί την καταπληκτική ικανότητα ανάπτυξης των πευκοδασών στις πλέον υποβαθμισμένες περιοχές ακόμη και εκεί όπου η οικονομική δραστηριότητα του ανθρώπου έχει διαταράξει ριζικά πολλούς από τους φυσικούς οικολογικούς παράγοντες.

....

Το πρόβλημα των αναδασώσεων καμένων εκτάσεων δεν έχει μόνο οικονομικές ή οικολογικές παραμέτρους, αλλά και κοινωνικές. Όταν διατίθενται εκατομμύρια ΕΥΡΩ για να κάνουμε αυτό που θα κάνει από μόνη της η φύση, είναι πιθανό να δημιουργήσει μια νέα ομάδα εμπρηστών, η οποία θα αποτελείται από αυτούς που επωφελούνται από αυτά τα χρήματα.

Μια υποκατηγορία προς αναδάσωση εκτάσεων αποτελούν οι περιοχές που διπλοκάηκαν σε σύντομο χρονικό διάστημα, όταν δηλαδή δεν υπάρχει διαθέσιμο αναγεννητικό υλικό. Η περίπτωση αυτή απαιτεί ιδιαίτερη προσέγγιση που ξεφεύγει από τα χρονικά όρια της ανακοίνωσης.

Μαθαίνοντας να ζούμε με τις δασικές πυρκαγιές - Παύλος Κωνσταντινίδης, Δασολόγος - Ερευνητής στο Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Θεσσαλονίκης

Το πρόβλημα και οι συνέπειες των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα

Οι αναδασώσεις πυρόπληκτων περιοχών στην Ελλάδα

Εκπαίδευση ζωής στα καμένα - Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ακράτας


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Κουμαριά - Arbutus unedo L.

Επιστημονική ονομασία Arbutus unedo L. Οικογένεια Ericaceae Ελληνικό όνομα Κουμαριά Γενικά: Αείφυλλος, σκληρόφυλλος θάμνο...